Teminat mektubu: türleri, banka şartları, geçerlilik süresi ve yabancı ortaklı şirketler için özellikler

Teminat mektubu, bir şirketin büyük bir nakit depozito yatırmadan kamu ihalesine girmesini, işyeri kiralamasını veya gümrükte eşya çekmesini sağlar. Banka para değil adını ödünç verir ve komisyon alır. Bu rehber ana türleri, Türk bankasının düzenlemeden önce ne istediğini, geçerlilik süresinin nasıl işlediğini ve başvuran yabancı ortaklı bir şirket olduğunda nelerin farklılaştığını anlatır.

Teminat mektubu nedir

Teminat mektubu, bankanın başvuranın bir yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde, belirtilen tutara kadar adı yazılı lehtara ödeme yapacağını bildirdiği yazılı taahhüttür: ihaleyi kazandıktan sonra sözleşmeyi imzalamak, işi tamamlamak veya kirayı ödemek gibi. Bankalar bunu gayrinakdi kredi olarak değerlendirir. Mektup düzenlenirken hesabınızdan para çıkmaz; ancak tutar gayrinakdi limitinizden düşer ve mektup açık kaldığı sürece komisyon ödersiniz. Üç taraf vardır: başvuran (şirketiniz), lehtar (idare, kiraya veren, gümrük idaresi) ve düzenleyen banka. Bankanın ne zaman ödeme yapacağını mektubun metni belirler; bu yüzden metni çoğunlukla lehtar belirler, banka ise yalnızca kendi standart formları içinde uyarlar. Lehtar mektuba uygun bir talepte bulunursa banka öder ve tutarı başvurandan tahsil eder. Mektup, nakit depozito gibi işletme sermayenizi bağlamaz; ancak bankadaki kredi kapasitenizi kullanır ve aynı kapasite başka bir gayrinakdi işlem için de gerekebilir.

Başlıca türler ve kullanım yerleri

Amaca göre geçici teminat mektubu ihale aşamasında isteklinin ciddiyetini göstermek için verilir ve ihaleyi kazanamayan isteklilere iade edilir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre geçici teminat teklif edilen bedelin en az yüzde üçüdür ve 34 üncü madde bankalarca verilen teminat mektuplarını kabul edilen teminatlar arasında sayar. Kesin teminat mektubu ihale sonrasında işin yerine getirilmesini güvenceye almak için verilir; 43 üncü maddedeki genel oran sözleşme bedelinin yüzde altısıdır, eşik değerin altındaki tekliflerde Kurum daha yüksek oran belirleyebilir. Avans teminat mektubu, iş başlamadan yapılan avans ödemesini teminat altına alır. Gümrük teminat mektubu gümrük idaresinde vergi ve harçları karşılar; gümrük, Gümrük Yönetmeliği Ek 77’deki örneğe uygun, süresiz mektupları kabul eder. Kira teminat mektubu, nakit depozito yerine kiraya verene sunulur; konut ve çatılı işyerlerinde Türk Borçlar Kanunu’nun 342 nci maddesi güvenceyi üç aylık kira bedeliyle sınırlar.

Banka düzenlemeden önce ne ister

Banka öncelikle mektup için yeterli bir gayrinakdi kredi limiti, olumlu bir kredi notu ve istediği teminatları arar. Mali tablolarınızı, kredi geçmişinizi ve mektubun dayanağı olan işin niteliğini inceler. Bunlar uygun olsa bile nakit blokajı, Kredi Garanti Fonu (KGF) desteği veya ipotek isteyebilir. Şirket genellikle vergi levhasını, ticaret sicil gazetesini, imza sirkülerini, güncel mali tablolarını ve lehtarı, tutarı, amacı ve vadeyi içeren imzalı teminat mektubu talimatını sunar. Bankalar ayrıca kara para aklamanın önlenmesi mevzuatının gerektirdiği müşteri tanıma dosyasını da tamamlar; yüzde yirmi beşten fazla paya sahip gerçek kişiler de bu kapsamdadır. Komisyon genellikle yıllık oran olarak belirtilir, üç veya altı ayda bir tahsil edilir; tutara, kredi durumunuza, mektubun türüne, vadeli olup olmamasına ve teminata bağlıdır. Güncel komisyon ve masraf tarifesini bankadan yazılı isteyin. Aynı şekilde belge listesini de başvurudan önce yazılı alın.

Geçerlilik, uzatma ve iade

Süreli mektup, bitiş tarihinde kendiliğinden hükümsüz olur. Süresiz mektubun bitiş tarihi yoktur ve lehtar bankaya iade edene kadar geçerli kalır; bu nedenle bankalar bunu daha riskli sayar ve çoğu zaman daha güçlü teminat ister. Gümrük genellikle bu süresiz biçimi arar. Kamu ihalesinde biçimi ve süreyi ihale dokümanı belirler; başvurmadan önce okuyun ve bankadan metni kelimesi kelimesine uyarlamasını isteyin. Geçici teminat sözleşme imzalanana kadar görev yapar ve 4734 sayılı Kanunun 44 üncü maddesi uyarınca iade edilir. İş bittiğinde lehtar asıl mektubu bankaya geri verir; komisyon durur ve teminat serbest kalır. İş gecikir ve lehtar uzatma isterse banka süre dolmadan değişiklik yazısı veya yeni mektup düzenlemelidir; bu yüzden bitiş tarihini not edin ve talebe erken başlayın. Geç iade edilen mektup komisyon doğurmaya devam eder; iadeyi de düzenleme kadar dikkatle takip edin.

Yabancı ortaklı şirketlerde farklar

Yabancı ortaklı bir şirketin teminat mektubu almasını kanun yasaklamaz; banka aynı kredi testini uygular. Pratik farklar çoğunlukla bilgi ve geçmiş performansla ilgilidir. Yeni kurulmuş şirketin gösterebileceği mali tablo olmadığından bankalar geçmişe dayalı bir limit yerine genellikle nakit blokajı veya ortak desteği ister. Yabancı ortaklar pasaportla, şirket ortaklar ise sicil kaydı, imza belgeleri ve arkasındaki gerçek kişilere uzanan zincirle tanımlanmalıdır; yurt dışında düzenlenen belgeler genellikle apostil ve Türkçe tercüme gerektirir. Türk şirketinizin imza yetkilileri için güncel imza sirküleri gerekir ve banka, talimatı yetkilendiren yönetim kurulu kararını kontrol eder. Kamu ihalesi ticaret sicil ve vergi belgelerini belirli bir biçimde isteyebilir; ilanı kontrol edin. Önceden planlayın: hesap açılışı, limit oluşturma ve talimat hazırlama ayrı adımlardır ve ihale tarihi bunları beklemez. Apostil ve tercüme süreleri ülkeye göre değiştiği için belge hazırlığına erken başlayın.

Kaynaklar

• mevzuat.gov.tr — 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (m. 27, 34, 43, 44), 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 342), 5411 sayılı Bankacılık Kanunu
• kik.gov.tr — Kamu İhale Kurumu: ihale mevzuatı ve rehberler
• ticaret.gov.tr — Ticaret Bakanlığı, Gümrükler: Gümrük Yönetmeliği (m. 495–497, Ek 77); Kredi Kayıt Bürosu sorgulama protokolü için İGMD özeti
• bddk.org.tr — BDDK: izinli bankalar listesi ve kredi düzenlemeleri. Not: resmî sayfalar çekilemediği için konsolide ve banka kopyaları (Lexpera, Akbank) kullanıldı; başvuru öncesi güncel metni kontrol edin

Sorular