Türk şirketinden yurt dışındaki tedarikçiye ödeme: ithalat bedeli için bankanın istediği belgeler

Yurt dışındaki tedarikçiye ödeme yapan Türk şirketi yalnızca SWIFT talimatı vermez. Banka ödemeyi ithalat ödeme şekillerinden birine bağlamak, arkasındaki belgeleri görmek ve kimin neyi ödediğini kaydetmek zorundadır. Bu rehber uygulamada kullanılan dört şekli, her biri için belge dosyasını, 32 sayılı Karar ile İthalat Genelgesinin kurallarını, bankanın MASAK mevzuatı gereği sorduğu soruları ve dosyanın ilk seferde geçmesini sağlayan kısa açıklama yazısını anlatır.

Dört ithalat ödeme şekli

Hazine ve Maliye Bakanlığının 2020/1 sayılı İthalat Genelgesinin 2 nci maddesi ithalatın hangi şekillerde ödenebileceğini sayar: akreditifli ödeme, vadeli akreditifli ödeme, vesaik mukabili ödeme, mal mukabili ödeme, bunların kabul kredili türleri, peşin ödeme ve Banka Ödeme Yükümlülüğü. Günlük uygulamada dördü öne çıkar. Peşin ödeme: para, mal sevk edilmeden önce proforma faturaya istinaden gider. Mal mukabili: mal önce gelir ve gümrükten çekilir, tedarikçiye sonradan ticari fatura ve gümrük beyannamesine istinaden ödenir. Vesaik mukabili: tedarikçi sevk belgelerini kendi bankası üzerinden gönderir, Türk bankası belgeleri ancak ödeme yapıldığında size teslim eder. Akreditif: bankanız, tedarikçi akreditif şartlarına uygun belgeleri ibraz ettiğinde ödeme yapmayı taahhüt eder. Genelgenin 1 inci maddesi ithalat bedellerinin ithalatçı ile ihracatçı arasındaki sözleşmeye ve uluslararası bankacılık teamüllerine göre bankalar aracılığıyla döviz veya Türk lirası olarak ödeneceğini belirtir. Bu yüzden banka her şeyden önce hangi ödeme şeklinin uygulanacağını sorar.

Her ödeme şekli için banka hangi belgeleri ister

Temel dosya her şekil için aynıdır; değişen, ödeme anında hangi belgelerin mevcut olduğudur. Peşin ödemede: malı, miktarı, fiyatı, teslim şeklini (Incoterms 2020 kuralı ve yer) ve tedarikçinin banka bilgilerini içeren proforma fatura; varsa satış sözleşmesi veya sipariş teyidi; malın gümrük tarife istatistik pozisyonu (GTİP, HS kodunun Türkiye’deki 12 haneli uzantısı). Mal mukabilinde: ticari fatura, çeki listesi, taşıma belgesi (karayolunda CMR, denizde konşimento, havada hava yük senedi) ve malın ithal edildiğini gösteren gümrük beyannamesi. İthalat Genelgesinin 3 üncü maddesinin beşinci fıkrası açıktır: mal mukabili ithalatta banka transferi, firmanın yazılı olarak beyan ettiği gümrük beyannamesi tarih ve numarasına istinaden yerine getirir. Vesaik mukabili ve akreditifte belgeler bankalar üzerinden geldiğinden sizin dosyanız sözleşme, proforma ve akreditif için bankanın başvuru formudur. Her fatura ve taşıma belgesinde tedarikçi adı, tutarlar, para birimi ve mal tanımı birebir aynı olmalıdır; banka bunları satır satır karşılaştırır.

Kim ödeyebilir, neyle ödeyebilir ve üçüncü kişi sorunu

32 sayılı Kararın 9 uncu maddesine göre ithalat ve transit ticaret işlemlerine ilişkin yurt dışına döviz ve Türk lirası transferi bankalarca yapılır. İthalat Genelgesinin 3 üncü maddesi kaynakları sayar: banka kaynakları, ithalatçıya ait döviz tevdiat hesabı (DTH), kredi kartı, ithalatçının alışı yapılmamış ihracat bedelleri ve sermaye hareketleri hükümleri çerçevesinde sağlanan krediler. Bankalar ithalat bedelini ödemek için çek düzenleyemez. Bu kuralların ortak çizgisi, beyannamede yazılı ithalatçının kendi hesabından ödemesi ve bankanın ödemeyi o ithalatçı adına kaydetmesidir. Başka bir şirketin, ortağın veya ilişkili bir kuruluşun ithalatçı adına verdiği ödeme talimatı bu bağı koparır: banka üçüncü kişinin neden ödediğini sorar, bunu açıklayan sözleşmeyi isteyebilir ve çoğu durumda işlemi reddeder. Genelgenin 5 inci maddesi tek bir hali açıkça düzenler: Türkiye’de yerleşik faktoring kuruluşunun faktoring sözleşmesi kapsamında ithalattan önce tedarikçiye yaptığı ödeme, her iki sözleşmenin bankaya ibrazı kaydıyla peşin ödeme sayılır. 5549 sayılı Kanunun 15 inci maddesi başkası hesabına hareket edildiğinin yazılı olarak bildirilmemesini suç sayar; para gerçekten başkasınınsa bunu yazılı olarak belirtin.

Bankanın MASAK mevzuatı gereği sordukları, süre ve ret nedenleri

Ticari belgelerin ötesinde banka transfer kaydını doldurur: karşı tarafın adı ve adresi, lehtarın bankası ve ülkesi, ödemenin amacı, fatura numarası ve tedarikçiyle ilişkiniz. MASAK Tedbirler Yönetmeliğinin 24 üncü maddesine göre 30.000 TL ve üzerindeki elektronik transferde göndericinin adı, hesap numarası veya işlem referansı ile en az bir ek tanımlayıcı bilgi ve alıcının adı ile hesabı bulunmalı, banka bunları teyit etmelidir. Mesaj daha sonra Türk bankasında ve her muhabirde yaptırım ve risk listeleriyle taranır. Süre: şubenin son işlem saatinden önce verilen talimat genellikle aynı iş günü gönderilir; saat farkı ve bir iki muhabirle tedarikçi parayı bir ila üç iş günü sonra görür. Sık ret nedenleri: tedarikçi veya bankası muhabirin hizmet vermediği bir ülkede; faturada GTİP veya mal tanımı yok; tutar, para birimi veya lehtar proforma, fatura ve sipariş arasında farklı; ödeyen ithalatçı değil; lehtar hesabı faturadaki şirketten başka bir şirkete ait; açıklama alanında üçüncü bir kişi yazıyor. Bunların her biri telefonla değil belgeyle düzeltilir.

Açıklama yazısı ve gümrük bağlantısı

Dosyanın geçmesini sağlayan, şubeye hitaben Türkçe tek sayfalık bir yazıdır ve sırasıyla şunları içerir: ödeyen şirket ve vergi numarası; tedarikçi ve ülkesi; fatura veya proforma numarası ve tarihi; mal ve GTİP’i; tutar ve para birimi; Incoterms 2020 kuralı ve belirlenen yer, örneğin FCA Bologna; güzergâh, örneğin Bologna, İtalya’dan İstanbul, Türkiye’ye CMR ile karayolu; ödeme şekli (peşin, mal mukabili, vesaik veya akreditif); mal mukabilinde gümrük beyannamesinin tarih ve numarası. Aynı bilgiler transferin açıklama alanına yazılır. Gümrük bağlantısı iki nedenle önemlidir. Birincisi, İthalat Genelgesinin 3 üncü maddesinin altıncı fıkrasına göre banka talep halinde ödemeye ilişkin bilgileri içeren bir yazı veya Ticaret Bakanlığı düzenlemeleri çerçevesinde oluşturulan Belge ID verir; gümrük dosyasında bedelin ödendiği böyle gösterilir. İkincisi, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) mal mukabili gibi vadeli ithalatta alınır; peşin ödeme ancak transfer, beyanname tescilinden önce transfer bildirim formu ile kayda geçmişse muaftır, bu yüzden ödeme referansı ile beyanname birbirini tutmalıdır. Genelgenin 3 üncü maddesinin sekizinci fıkrası KKDF hükümlerini açıkça saklı tutar. Malınıza uygulanacak oranı gümrük müşavirinize sorun.

Kaynaklar

• hmb.gov.tr — Hazine ve Maliye Bakanlığı: 2020/1 sayılı İthalat Genelgesi (ödeme şekilleri, ödeme kaynakları, gümrük beyannamesi referansı)
• mevzuat.gov.tr — Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar, 9 uncu madde (ithalat transferleri bankalarca yapılır)
• masak.hmb.gov.tr — MASAK: Tedbirler Yönetmeliği, 24 üncü madde (elektronik transfer mesajları, gönderen ve alıcı bilgileri)
• iccwbo.org — Milletlerarası Ticaret Odası: Incoterms 2020 kuralları

Sorular