Türk bankası için fon kaynağı: gelir türüne göre hangi belgeler kanıtlar

Türk bankası kaynak beyanı istediğinde beklediği şey bir anlatı değil, tutarla birebir örtüşen bir belge setidir. Bu rehber paranın her kaynağı için seti listeler, yabancı belgelerin nasıl kabul edilir hâle geldiğini açıklar ve uyum biriminin hangi boşluklarda dosyayı reddettiğini gösterir.

Uyum görevlisi aslında neyi test eder

Türkiye’deki bankalar 5549 sayılı Kanun kapsamında yükümlüdür: 3 üncü madde işlemden önce müşterinin kimliğinin tespit edilmesini ve gerekli diğer tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar. Tedbirler Yönetmeliği yüksek riskli durumlar için sıkılaştırılmış tedbirler (26/A maddesi) ekler; MASAK’ın 1 Mart 2021 tarihli Sıkılaştırılmış Tedbirler Rehberi bunların içeriğini sayar: müşteri hakkında ilave bilgi, iş ilişkisinin mahiyeti hakkında ilave bilgi, işlemin amacı, işleme konu malvarlığının ve müşteriye ait fonların kaynağı hakkında mümkün olduğu ölçüde bilgi ve üst seviyedeki görevlinin onayı. FATF’nin 12 numaralı Tavsiyesi aynı iki kavramı kullanır: malvarlığının kaynağı toplam servetin nasıl oluştuğudur; fonun kaynağı ise bu belirli tutarın nereden geldiğidir. Dolayısıyla kaynak beyanı iki soruya birden cevap vermelidir: geçiminizi nasıl sağladığınız ve şimdi gelen parayı hangi olayın doğurduğu. Uyum birimi önce beyanı okur, sonra belgelerin onu kanıtlayıp kanıtlamadığına bakar.

Gelir türüne göre belgeler: çalışma, gayrimenkul, şirket, birikim

Her kaynağın standart bir seti vardır. Setin tek parçasını değil tamamını sunun.

• Yurt dışında maaş veya çalışma: iş sözleşmesi, döneme ait maaş bordroları, son vergi beyannamesi veya işveren vergi belgesi ve maaşın hesaba geçtiğini gösteren hesap ekstresi.
• Yurt dışında gayrimenkul satışı: devri gösteren satış senedi veya tapu kaydı, bedeli içeren satış sözleşmesi ve bedelin kendi hesabınıza girdiğini gösteren banka ekstresi.
• Şirket geliri veya kâr payı: sizi ortak veya yönetici olarak gösteren ticaret sicil kaydı, denetlenmiş veya beyan edilmiş mali tablolar, kâr dağıtımını onaylayan ortaklar kararı ve ödemeyi gösteren ekstre.
• Yıllar içinde biriken tasarruf: birikim dönemini kapsayan ekstreler, bu birikimi besleyen gelir belgeleri ve para mevduatta durduysa mevduat geçmişi.

Banka bu belgelerdeki tutarları transfer etmek veya yatırmak istediğiniz tutarla karşılaştırır; rakamlar yalnızca makul görünmemeli, birebir örtüşmelidir.

Türe göre belgeler: miras, bağış, eşya satışı, kripto, kredi

• Miras: ölüm belgesi, sizi mirasçı olarak gösteren mirasçılık belgesi (veraset ilamı) veya tereke kararı, tereke paylaşım dökümü ya da tereke yöneticisinin yazısı ve alındığını gösteren banka ekstresi.
• Akrabadan bağış: imzalı ve noter onaylı bağış beyanı, akrabalık kanıtı, bağışlayanın pasaportu ve bağışlayanın kendi fon kaynağı belgeleri; çünkü banka parayı bir adım daha geriye izler.
• Araç veya değerli eşya satışı: satış sözleşmesi veya fatura, tescil devri ya da müzayede kaydı ve ödemeyi gösteren ekstre.
• Kripto varlık geliri: borsa hesap dökümleri, cüzdan işlem geçmişi, itibari paraya giriş (nasıl aldınız) ve çıkış (nasıl sattınız) ile her iki uçtaki banka ekstreleri. Türkiye’de kripto varlık hizmet sağlayıcıları 1 Mayıs 2021’den beri aynı Yönetmelik kapsamında yükümlüdür; banka onların kayıtlarına aynı ölçütü uygular.
• Kredi: imzalı kredi sözleşmesi, kredi verenin kimliği, ekstrenizde görünen kullandırım ve özel bir kişiden alındıysa o kişinin kendi kaynağı.

Yabancı belgeler ve zincir ilkesi

Yabancı bir belge, banka onu okuyabildiğinde ve kaynağına güvenebildiğinde işe yarar. Yönetmelik yabancı resmî belgeler için iki yolu bizzat adlandırır: 1961 Lahey Sözleşmesi kapsamında apostil (Türkiye dâhil 130 taraf devlet; apostil belgenin düzenlendiği ülkedeki yetkili makamca verilir ve e-Apostil elektronik olduğu için reddedilemez) ya da düzenleyen ülke Sözleşmeye taraf değilse Türkiye Cumhuriyeti konsolosluğunun onayı. Türkçe tercüme ardından noter huzurunda yemin etmiş tercüman tarafından yapılır ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu uyarınca noterce onaylanır. Ekstre gibi destekleyici belgeler için düz tercümenin yeterli olup olmadığını bankaya önceden sorun; senet ve belgeler genellikle noter yolunu gerektirir. Sonra zincir ilkesini uygulayın: kaynaktan Türkiye’deki hesaba kadar her adım belgelenmelidir; görevli kesintisiz tek bir çizgiyi izleyebilmelidir: olay, yurt dışındaki hesabınıza giriş, çıkış transferi, Türkiye’ye varış. İki ekstre arasındaki boşluk, dosyaların en çok takıldığı yerdir.

Redde götüren kırmızı bayraklar

Bazı örüntüler, açıklama ne olursa olsun uyum birimini durdurur:

• Açıklanamayan nakit yatırmalar: nakdin önceki ekstresi yoktur; zincir ilk halkada kopar. Parayı hesaplar üzerinden hareket ettirin ya da nakdin yatırılmadan önce nereden geldiğini belgeleyin.
• Üçüncü kişi transferleri: hesap sahibi olmayan birinden gelen para. 5549 sayılı Kanunun 15 inci maddesi başkası hesabına hareket edenin bunu yazılı olarak beyan etmesini, Yönetmeliğin 17 nci maddesi ise o kişinin kimliğinin tespitini ister; beyan edilmemiş üçüncü kişi gizleme olarak okunur.
• Meslek ile tutarların uyuşmaması: beyan edilen maaşın bu bakiyeyi üretemeyecek olması.
• Eski veya eksik belgeler: üç aydan eski adres belgesi, yıllar önceki sicil kaydı, transferden önce biten ekstre.
• Düzenlenmiş dosyalar: ekran görüntüleri, kırpılmış ekstreler, düzenleyeni, kaşesi veya tarihi olmayan belgeler.

Kimlik tespiti veya iş ilişkisinin amacı belirlenemezse Yönetmelik bankanın işlemi reddetmesine ve ilişkiyi sona erdirmesine izin verir; banka genellikle nedenini söylemez.

Kaynaklar

• masak.hmb.gov.tr — MASAK: Tedbirler Yönetmeliği ve Sıkılaştırılmış Tedbirler Rehberi (1 Mart 2021)
• mevzuat.gov.tr — 5549 sayılı Kanun, 2007/13012 sayılı Tedbirler Yönetmeliği, 1512 sayılı Noterlik Kanunu
• fatf-gafi.org — FATF 12 numaralı Tavsiye ve PEP rehberi: malvarlığının kaynağı ve fonun kaynağı
• hcch.net — Lahey Apostil Sözleşmesi (1961): taraf devletler, yetkili makamlar, e-Apostil

Sorular