İhracat bedeli: 180 gün kuralı, DAB ve döviz gelmezse ne yapılır

İhracatçı, her sevkiyatın bedelini fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde Türkiye’deki bir bankaya getirmek zorundadır ve banka ihracat hesabını İBKB veya daha eski DAB ile kapatır. Bu rehber kuralı, yüzde 35 satış zorunluluğunu ve alıcı zamanında ödemediğinde izlenecek adımları ve kullanılacak kanıtları anlatır.

180 gün kuralı ne diyor

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karara İlişkin Tebliğin (2018-32/48) 3 üncü maddesine göre Türkiye’de yerleşik kişilerin ihracat bedelleri ihracata aracılık eden bankaya transfer edilir veya getirilir ve bedellerin yurda getirilme süresi fiili ihraç tarihinden itibaren 180 günü geçemez. Esas alınan tarih fiili ihracattır; fatura veya sözleşme tarihi değildir. Merkez Bankası İhracat Genelgesi kuralı tekrar eder: 4 üncü madde 180 günü azami süre olarak belirler, 8 inci madde ise ihracat bedeli kabul belgesinin bu süre içinde düzenlenmesini ister. Daha uzun süreler yalnızca belirli durumlarda vardır: yurt dışı müteahhitlik ihracatında 365 gün, sözleşmede vade ihracattan 180 günden sonraya konmuşsa vade tarihinden sonra 90 gün, konsinye ve kredili ihracatta özel düzenlemeler (5 inci madde). Bedelin zamanında getirilmesinden ihracatçı sorumludur (6 ncı madde).

DAB, İBKB ve yüzde 35 satış oranı

Döviz geldiğinde banka bunu gümrük beyannamesiyle ilişkilendirir ve ihracat hesabını kapatan belgeyi düzenler. Tebliğ bu belgeye İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB) der. Daha eski Döviz Alım Belgesi (DAB), izleme sistemi devreye girene kadar kullanılabilir; Genelge ise işlem başına bu ikisinden yalnızca birinin düzenlenmesine izin verir (30 uncu madde). Ayrıca Merkez Bankası tarafından yayımlanan Genelgenin Geçici 4 üncü maddesi, İBKB veya DAB’a bağlanan bedelin en az yüzde 35’inin belgeyi düzenleyen bankaya satılmasını 31 Ocak 2027 tarihine kadar (bu tarih dahil) şart koşar. Banka tutarı o günün Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden Merkez Bankasına devreder ve ihracatçıya tam Türk lirası karşılığını öder. Oran birkaç kez değiştiği için transfer günü bankanızdan teyit edin. Belge, ihracat hesabının kapanması için gereklidir; bu nedenle belge tarihini ve tutarını kayıtlarınıza işleyin.

Döviz gelmediyse

Önce nedenini belirleyin. Alıcıdan ödeme dekontunu (MT103 veya eşdeğeri) isteyin ve bankanızdan transferin muhabir bankaya ulaşıp ulaşmadığını veya iade edilip edilmediğini sorun. Üçüncü kişi tarafından gönderilen, beklenmeyen para biriminde yapılan veya ihracata atıf içermeyen ödemeler gecikmenin sık görülen nedenidir; kontroller için gelen transfer rehberimize bakın. 180 gün geçer ve ihracat hesabı hâlâ açıksa aracı banka bunu beş iş günü içinde vergi dairesine bildirmek zorundadır (Tebliğ, 8 inci madde). Vergi dairesi ihracatçıya bedeli getirmesi veya ek süre gerekçesini göstermesi için 90 gün veren bir ihbar gönderir. İkisi de olmazsa dosya Cumhuriyet savcılığına gönderilebilir. İhbarı beklemeyin: bankaya daha erken yazın, alıcıyla her teması kayda geçirin ve gecikmenin sizden kaynaklanmadığını gösteren kanıtları saklayın. Her yazışmayı tarihli ve izlenebilir tutun; ek süre talebinde gecikmenin nedenini sıralı biçimde göstermeniz gerekir.

Ek süre ve mücbir sebep

Tebliğ iki durumda ek süre tanır. Mücbir sebepte (9 uncu madde; alıcının iflası, grev, kamu tasarrufları, savaş, malın kaybı ve hukuki uyuşmazlıklar gibi haller sayılır) süre altışar aylık dönemlerle uzatılır. Mücbir sebep sayılmayan, ancak belgelenen diğer engellerde üçer aylık dönemler değerlendirilir ve daha uzun talepler Hazine ve Maliye Bakanlığına gider (8 inci madde). Burada tez değil kanıt belirleyicidir: satış sözleşmesi, fatura, gümrük beyannamesi, yazışmalar, yurt dışında mahkemeye veya sigortacıya yapılan başvuru ve alıcıya ilişkin mahkeme veya sicil belgeleri. Yurt dışında düzenlenen belgeler Türk makamlarınca dikkate alınmadan önce genellikle Türkçe tercüme ve apostil veya konsolosluk onayı ister. 7 nci maddede izin verilen navlun, sigorta, komisyon ve piyasa oranına kadar iskonto giderleri yurda getirilecek tutardan düşer ve belgeyle beyan edilmelidir. Başvuruyu bankaya veya vergi dairesine yaparken dosyayı tek dilekçe ve ekli belge listesiyle sunmak incelemeyi kolaylaştırır.

Özel haller ve çalışma listesi

Bazı durumlar tabloyu değiştirir. Genelgenin Ek-2 listesindeki ülkelere ihracat, Tebliğin 3 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamı dışındadır (Genelge, 4 üncü madde). Geçici 1 inci maddeye göre Ukrayna ve Rusya’ya ihracatta yabancı para olarak beyan edilen bedel Türk lirası olarak da kabul edilebilir. Belirli hizmet, transit ve küçük ihracat işlemlerinde 5.000 ABD doları veya karşılığına kadar bedel serbestçe kullanılabilir (22 nci madde). İhracatçı alacağı bir bankaya veya faktoring şirketine satmışsa sorumluyu Bakanlık belirler (Tebliğ, 6 ncı madde). Her ihracat için sözleşmeyi, faturayı, gümrük çıkış beyannamesini, banka dekontunu, SWIFT mesajını ve gecikmeye ilişkin yazışmaları saklayın. Açık ihracat hesaplarını 170. günde değil her ay bankanızla gözden geçirin ve ihbar süresi başlamadan önce ek süre için gereken belgeleri bankadan yazılı olarak isteyin. Bu kayıtlar hem banka incelemesinde hem olası bir vergi dairesi yazışmasında aynı hızla işinize yarar.

Kaynaklar

• tcmb.gov.tr — Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası: İhracat Genelgesi, md. 4, 8, 30 ve Geçici Madde 4
• ms.hmb.gov.tr — 32 sayılı Karara İlişkin Tebliğ (2018-32/48), Hazine ve Maliye Bakanlığı kopyası, Mart 2023 tarihli derleme
• mevzuat.gov.tr — 1567 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun
• alomaliye.com — DAB satış oranı üzerine mali müşavir yorumu (ikincil kaynak; Merkez Bankası metni esastır)

Sorular