Yabancılar için katılım bankası hesabı: özel cari hesap mı katılma hesabı mı, gerekli belgeler ve TMSF sigortası
Albaraka Türk, Kuveyt Türk veya Ziraat Katılım gibi katılım bankaları faiz esasına göre çalışmaz: paranızı getirisi olmayan özel cari hesapta tutarsınız ya da bankanın kâr veya zararına katılan bir katılma hesabına yatırırsınız. Bu rehber, Bankacılık Kanunu’nun iki hesap türü hakkında ne dediğini, sektörde hangi bankaların bulunduğunu, yabancılardan genellikle hangi belgelerin istendiğini, TMSF sigortasının katılım fonlarına nasıl uygulandığını ve kâr paylarının nasıl vergilendirildiğini anlatır; böylece şubeye hangi hesaba ihtiyacınız olduğunu bilerek gidersiniz.
Katılım bankası nedir?
Türk hukuku katılım bankalarını ayrı bir banka türü olarak düzenler. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 3 üncü maddesine göre katılım bankaları, esas olarak özel cari hesaplar ve katılma hesapları yoluyla fon toplar ve bu fonlarla finansman sağlar. Yurt dışında kurulmuş bu nitelikteki bankaların Türkiye’deki şubeleri de aynı tanıma girer.
Bu iki hesapta tutulan paraya katılım fonu denir. Banka faiz ödemek yerine paranızı ya hiçbir getiri ödemeden tutar ya da finansman faaliyetlerinde kullanıp sonucunu sizinle paylaşır. Pek çok müşteri bu modeli inancı nedeniyle tercih eder, bir kısmı ise doğrudan ürünler için; yabancı uyruklular da bu hesapları açabilir.
Katılım bankaları aynı Kanun anlamında bankadır. BDDK tarafından lisanslanır ve denetlenir, mevduat bankalarıyla aynı müşteri tanıma kurallarını uygular ve aşağıda anlatılan TMSF sigorta sistemine dahildir. Bu nedenle hesap açılışında istenen bilgi ve belgeler, diğer bankalarda istenenlerden temelde farklı değildir.
Özel cari hesap mı, katılma hesabı mı?
Katılım bankasında hesap açan bir yabancı genellikle iki ürünle karşılaşır: günlük ödemeler için özel cari hesap ve birikim için katılma hesabı. Kanun ikisini de açıkça tanımlar; aradaki fark, bankaların internet sitelerindeki ürün adlarından daha önemlidir. Hangi hesabın size uygun olduğunu bilmek, şubede doğru sözleşmeyi imzalamanızı da kolaylaştırır.
| Özel cari hesap | Katılma hesabı | |
|---|---|---|
| Getiri | Yok | Kâr veya zarardan pay |
| Erişim | Her an kısmen veya tamamen | Kararlaştırılan vade boyunca |
| Anapara | İstendiğinde geri ödenir | Aynen iadesi kanunen taahhüt edilmez |
| Tipik kullanım | Maaş, kira, kart, havale | Birikim |
Kısacası özel cari hesap, faizsiz bir vadesiz hesap gibi çalışır. Katılma hesabı ise birikim ürünüdür: para birimini, vadeyi ve kâr paylaşım oranını kararlaştırırsınız, banka da vade sonunda payınızı hesaplar. Birikiminizi uzun süre bağlamak istemiyorsanız daha kısa vadeleri sorun; ürün koşulları bankadan bankaya değişir.
Kâr ve zarara katılma nasıl işler?
Bankacılık Kanunu’nun 3 üncü maddesi katılma hesabını, yatırılan fonların banka tarafından kullandırılmasından doğacak kâr veya zarara katılma sonucunu veren hesap olarak tanımlar. Önceden belirlenmiş bir getiri ödenmez ve anaparanın aynen geri ödenmesi taahhüt edilmez. Ürünün hukuki özü ve faizli mevduattan temel farkı budur.
Uygulamada banka, belirli bir para birimi ve vadede topladığı fonları finansman faaliyetlerinde kullanır. Ürün koşulları müşteri ile banka arasındaki kâr paylaşım oranını belirler ve banka kâr payını vade sonunda hesaplar. Bazı bankalar ara dönem kâr payı ödemesi ve vadenin otomatik yenilenmesi seçeneği de sunar.
İmzalamadan önce para birimini, vadeyi, paylaşım oranını, yenileme kuralını ve vadeden önce çekmenin sonuçlarını sorun; sözleşme öncesi bilgi formunu anladığınız bir dilde okuyun. Geçmişte ödenen kâr payları bir sonucu gösterir, gelecek için söz değildir. Şartlarını anlamadığınız bir belgeyi imzalamayın; gerekirse tercümesini isteyin.
Hangi bankalar, hangi belgeler?
Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) on bir üye bankayı listeler: Adil Katılım, Albaraka Türk, Dünya Katılım, Emlak Katılım, Hayat Finans, İktisat Katılım, Kuveyt Türk, T.O.M. Bank, Türkiye Finans, Vakıf Katılım ve Ziraat Katılım. Albaraka Türk’ün sitesi Arapça olarak da kullanılabilir ve banka, yabancı müşterilerden istenen belgelerin ülkeye göre değişebileceğini belirtir.
Her banka belge listesini kendisi belirler; şubeye gitmeden önce kontrol edin. Örneğin Kuveyt Türk yabancı müşteriler için şu yolları yayımlar:
- vergi kimlik numarasıyla: pasaport ve adres belgesi, örneğin ikamet kartı veya son üç ay içinde adınıza düzenlenmiş fatura;
- yabancı kimlik numarasıyla: pasaport, ikamet izni veya uluslararası koruma belgesi;
- öğrenciler: ayrıca öğrenci belgesi;
- listelenen ülkelerden: görüntülü görüşmeyle online ön başvuru, ardından şube ziyareti.
Gelir kaynağınız ve hesabın amacı hakkında soru sorulmasını bekleyin; banka, müşteri tanıma kuralları gereği ek belge, örneğin iş yeri yazısı veya yurt dışındaki bankanızdan hesap dökümü isteyebilir.
TMSF sigortası ve kâr payı stopajı
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF), mevduatla birlikte katılım fonlarını da sigorta kapsamına alır. Fonun sıkça sorulan sorular sayfasına göre özel cari hesaplar ve katılma hesapları, her bankada kişi başına mevduatla aynı limite kadar; Türk lirası, döviz ve kıymetli maden cinsinden sigortalıdır. Yurt içi şubelerdeki yabancılara ait hesaplar da kapsamdadır.
Limit Fon Kurulu tarafından belirlenir ve her takvim yılı başından geçerli olmak üzere artırılır; güncel tutarı tmsf.org.tr’den veya bankanızdan kontrol edin. Türk bankalarının yurt dışı şubelerindeki hesaplar, kıyı bankacılığı hesapları ve fon, devlet tahvili gibi bankalar aracılığıyla satılan yatırım ürünleri kapsam dışındadır.
Katılma hesabı kâr payları, Gelir Vergisi Kanunu’nun geçici 67 nci maddesi uyarınca vadeye göre Cumhurbaşkanı Kararı ile belirlenen oranlarda tevkifata tabidir. Gelir İdaresi bunu tam veya dar mükellef ayrımı yapmadan uygular; çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasından yararlanmak için mukimlik belgesi ve Türkçe tercümesi gerekir.
Kaynaklar
- alomaliye.com — 5411 sayılı Bankacılık Kanunu, 3 üncü madde: katılım bankası, katılım fonu, özel cari hesap ve katılma hesabı tanımları (konsolide kopya; mevzuat.gov.tr otomatik erişime kapalıdır)
- tkbb.org.tr — Türkiye Katılım Bankaları Birliği, üye bankalar
- tmsf.org.tr — Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu: mevduat ve katılım fonu sigortası hakkında sıkça sorulan sorular
- kuveytturk.com.tr — Kuveyt Türk: müşteri olma, yabancı uyruklular için belgeler
Sorular
İkamet izni olmayan yabancı katılım bankasında hesap açabilir mi?
Çoğu zaman evet, ancak kararı banka verir. Örneğin Kuveyt Türk vergi numarası, pasaport ve adres belgesiyle bir yol tanımlar; seçtiğiniz bankaya hangi yolun size uygulandığını sorun.
Katılma hesabı faizli mevduatla aynı şey mi?
Hayır. Kanuna göre önceden belirlenmiş getiri ödenmez; fonlar bankanın kullandırmasından doğan kâr veya zarara katılır. Özel cari hesap ise hiç getiri ödemez.
Katılma hesabında zarar edebilir miyim?
Kanun hesabı kâr veya zarara katılan bir hesap olarak tanımlar ve anaparanın aynen iadesini taahhüt etmez. TMSF sigortası bankanın kendisinin batmasıyla ilgilidir, kâr paylaşımının sonucuyla değil.
Albaraka Türk katılım bankası mı?
Evet. Albaraka Türk, Türkiye Katılım Bankaları Birliği (TKBB) üyesidir; internet sitesi Türkçe, İngilizce ve Arapça olarak kullanılabilir.
Yabancılar kâr payı üzerinden vergi öder mi?
Evet. Kâr payları, mukimlikten bağımsız olarak GVK geçici 67 nci madde kapsamında tevkifata tabidir; anlaşma oranı için Türkçe tercümeli mukimlik belgesi gerekir.