Türkiye’de vergi mukimliği ve CRS: banka neyi toplar, neler bildirilir

Türkiye’de banka hesabı açarken veya sürdürürken artık vergi mukimliği formu doldurulur. Bu rehber Gelir Vergisi Kanunundaki Türkiye mukimliği ölçütünü, bankanın Ortak Raporlama Standardı (CRS) kapsamında topladığı bilgileri, vergi mukimi olduğunuz ülkeye Gelir İdaresi aracılığıyla nelerin bildirildiğini, beyanınızı destekleyen belgeleri ve taşınırken yapılacakları anlatır. Yalnızca usulü açıklar, vergi danışmanlığı değildir.

Türkiye’de mukimlik ölçütü

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 3 üncü maddesi, Türkiye’de yerleşmiş olanları tam mükellef sayar: Medeni Kanuna göre yerleşim yeri Türkiye’de bulunanlar ile bir takvim yılı içinde Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar. Yurt dışına yapılan kısa geziler geçici ayrılma sayılır ve oturma süresini kesmez. Birçok rehber buna 183 gün kuralı der. Kanun metni altı ay der; 183 gün ise vergi anlaşmalarında kullanılan rakamdır, bu yüzden size hangi metnin uygulandığını kontrol edin. Maddede örneğin yalnızca öğrenim veya tedavi amacıyla kalanlara ilişkin istisnalar da sayılmıştır ve metin değiştirilebilir; herhangi birine dayanmadan önce güncel birleştirilmiş metni okuyun. Tam mükellef dünya çapındaki kazancı üzerinden Türkiye’de vergilendirilir; dar mükellef yalnızca Türkiye’de elde ettiği kazançlar üzerinden. Vergi mukimi olup olmadığınıza olgulara bakarak vergi idaresi karar verir; banka veya ROSTU karar vermez.

CRS nedir, ne bildirilir

Ortak Raporlama Standardı, OECD’nin katılımcı ülkelerin finansal kuruluşlarından her hesap sahibinin hangi ülkede vergi mukimi olduğunu belirlemesini ve hesabı kendi vergi idaresine bildirmesini isteyen çerçevesidir. Bu idare veriyi yılda bir kez, hesap sahibinin mukim olduğu ülkenin idaresiyle, o ülke değişime katılıyorsa paylaşır. Türkiye’de verileri alan kurum Gelir İdaresi Başkanlığıdır (GİB). Standarda göre bildirim genellikle hesap sahibinin adını, adresini, mukim olduğu ülkeyi, vergi kimlik numarasını (TIN) ve doğum tarihini, hesap numarasını, yıl sonu bakiyesini ve yıl içinde hesaba yansıyan faiz veya temettü gibi gelirleri kapsar. Bu, ilgili tüm hesaplara uygulanan rutin ve otomatik bir süreçtir; bir suçlama değildir ve herhangi bir şüpheye dayanmaz. Türkiye ile hangi ülkelerin değişim yaptığı OECD ve GİB tarafından yayımlanır.

Banka ne toplar: öz beyan

Hesap açarken Türk bankası sizden öz beyan formunu doldurup imzalamanızı ister. Formda vergi mukimi olduğunuz her ülke, her biri için vergi kimlik numarası, doğum tarihiniz ve adresiniz, çoğu zaman da FATCA için ABD statünüz sorulur. Bankalar bu formu çoğunlukla hesap açılışının şartı sayar; şubenizden hangi kuralın geçerli olduğunu öğrenin. Formu kendi sorumluluğunuzda imzalarsınız, bu yüzden bilgiler pasaportunuz, ikamet izniniz ve adres kaydınızla uyumlu olmalıdır. Banka başka bir ülkeyi gösteren işaretler görürse, örneğin yurt dışı adres veya telefon numarası, açıklama veya destekleyici belge isteyebilir. Bir ülke vergi kimlik numarası vermiyorsa veya henüz numaranız yoksa formda genellikle gerekçe için bir alan bulunur; gerekçe yazmadan boş bırakmayın. Birden fazla ülkede mukimseniz hepsini yazın.

Mukimliği ve vergi numarasını belgelendirme

Banka normalde imzalı beyanınızı kabul eder, yalnızca bir şey uyuşmadığında kanıt ister. Faydalı belgeler şunlardır: ülkenizin vergi idaresinin verdiği vergi mukimi belgesi, yakın tarihli vergi beyannamesi veya tahakkuk, TIN’inizi gösteren resmî yazı veya kart; Türkiye için ise kayıtlı adresi gösteren ikamet izni ve vergi dairesinin verdiği vergi numarası. Ülkenizin TIN biçimi için OECD portalındaki ülke bilgilerine bakın. Yabancı belgeler için apostil ve Türkçe tercüme gerekebilir; hangi biçimi kabul edeceğine banka karar verir. Türkiye’deki vergi numarası ve adres adımları vergi numarası ve adres kaydı rehberimizde anlatılır. Sunduğunuz belgelerin tarihli kopyalarını saklayın; bir sonraki güncellemede aynı dosya yeniden istenecektir.

Taşındığınızda ne değişir

Taşınma vergi mukimliğinizi değiştirebilir ve bankanın bunu bilmesi gerekir. Türkiye’den ayrılırsanız, başka bir ülkede mukim olursanız, yeni bir TIN alırsanız veya adresinizi değiştirirseniz bankaya yazılı olarak yeni bir öz beyan verin; süreyi çoğunlukla banka talebinde belirtir ve güncel olmayan form hesapta kısıtlamaya yol açabilir. Değişiklikten sonra banka sizi, değişime katılıyorsa yeni mukimlik ülkenize bildirir. İki ülke sizi de mukim sayarsa, aralarındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması genellikle daimi konut ve hayati menfaatler merkezi gibi ölçütlerden oluşan bir çözüm kuralı içerir ve bunu vergi idareleri uygular. Tarihlerin kanıtını saklayın: ikamet izninin bitişi, kayıt silme, yeni kira veya iş sözleşmesi. Herhangi bir ülkede vergi mukimi olup olmadığınızı vergi idaresi ve vergi danışmanınız teyit eder.

Kaynaklar

• mevzuat.gov.tr — 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, madde 3 (tam ve dar mükellefiyet)
• gib.gov.tr — Gelir İdaresi Başkanlığı: vergi numarası ve finansal hesap bilgilerinin uluslararası değişimi
• oecd.org — Ortak Raporlama Standardı (CRS) ve otomatik bilgi değişimi portalı, ülkelere göre vergi kimlik numarası bilgileri
• yapikredi.com.tr — bir Türk bankasının CRS ve FATCA müşteri bilgilendirme sayfası (örnek)

Sorular