32 sayılı Karar nedir? Türkiye’de neler dövizle kararlaştırılabilir, neler kararlaştırılamaz

32 sayılı Karar döviz bulundurmayı veya göndermeyi yasaklamaz; yalnızca Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarındaki sözleşmelerde bedelin dövizle belirlenmesini sınırlar. Bu rehber kimin yerleşik sayıldığını, hangi sözleşmelerin Türk lirasıyla yapılması gerektiğini, başlıca istisnaları, kurala aykırılığın sonuçlarını ve 2025 değişikliklerini anlatır. Durum, 2 Kasım 2026 itibarıyla Bakanlık metinlerine göre kontrol edilmiştir.

32 sayılı Karar nedir, yerleşik kişi kimdir

Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar (1989), Türkiye’de döviz mevzuatının çerçevesini çizer. Temel kural serbestlikten yanadır: yabancı para ithali ve ihracı serbesttir; yerleşik kişiler bankalar ve yetkili kuruluşlar aracılığıyla döviz bulundurabilir, alabilir ve satabilir. Şaşırtan sınırlama 13 Eylül 2018’de 4 üncü maddeye eklenen (g) bendidir: yerleşik kişiler, 2008-32/34 sayılı Tebliğ’de sayılan sözleşmelerde, Hazine ve Maliye Bakanlığının belirlediği haller dışında, bedeli kendi aralarında döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştıramaz. “Yerleşik” vatandaşlığa değil, hukuki ikametgâha bağlıdır. İkamet izniyle Türkiye’de yaşayan yabancı yerleşik kişidir; yurt dışında çalışan Türk vatandaşı da yerleşik sayılır. Yerleşik ile yurt dışında yerleşik kişi arasındaki işlem farklıdır; yerleşik kişiler yurt dışında yerleşiklerden döviz kabul edebilir. Ayrıntılı liste Tebliğ’in 8 inci maddesindedir ve uygulamada asıl ölçüt budur; çünkü Karar yalnızca genel çerçeveyi çizer, hangi sözleşmenin kapsama girdiğini Tebliğ belirler.

Hangi sözleşmeler Türk lirasıyla yapılmalı

Tebliğ’in 8 inci maddesi, iki yerleşik kişinin kendi aralarında yaptığı bazı sözleşmelerde döviz cinsinden bedel belirlenmesini ve dövize endeksleme yapılmasını yasaklar. Başlıca kategoriler şunlardır: yurt içindeki taşınmazların satışı, konut ve çatılı işyeri kirası, iş sözleşmeleri, danışmanlık, komisyonculuk ve taşımacılık gibi hizmet sözleşmeleri ile taşıt satışı ve kirası. Yasak bedeli ve bununla ilgili her ödemeyi kapsar; endekslemeyi de yakalar: avroyla birlikte artan bir lira kirası dövize endeksli sayılır. Bu sözleşmelere dayanılarak düzenlenen senetler de döviz tutarı taşıyamaz. Uygulamada Türkiye’de yerleşik iki Türk vatandaşı arasındaki kira ya da bir Türk işveren ile Türk çalışan arasındaki iş sözleşmesi Türk lirasıyla yapılır. Kur riski görüşmelerde göz önüne alınabilir, ancak sözleşme maddesi ve ödeme Türk lirası cinsinden ifade edilmelidir. Lira tutarının bir kura veya endekse bağlanması da aynı yasağın kapsamına girer; bu nedenle “avro karşılığı lira” gibi formüllerden kaçınılmalıdır.

Başlıca istisnalar

Tebliğ çok sayıda istisna sayar ve her fıkranın ifadesi hangi tarafın şartı taşıması gerektiğini belirler. Yabancı müşteriler için en önemlileri şunlardır: taşınmaz satış ve kira sözleşmeleri, iş sözleşmeleri ve hizmet sözleşmeleri, ilgili taraf Türkiye Cumhuriyeti ile vatandaşlık bağı bulunmayan yerleşik kişi olduğunda döviz cinsinden yapılabilir. Diğer istisnalar arasında Kültür ve Turizm Bakanlığı belgeli tesislerin ve gümrüksüz satış alanlarının kirası, belgeli tesislerdeki konaklama, ihracatla bağlantılı veya yurt dışında ifa edilen hizmetler, yabancı menşeli yazılım, kamu kurumlarının sözleşmeleri (taşınmaz satış, kira ve iş sözleşmeleri hariç), sermaye piyasası araçları, yabancı şirket şubeleri ile serbest bölge şirketlerinin iş ve hizmet sözleşmeleri yer alır. Taşıt dışındaki menkul satışları 6 Mart 2025’ten beri dövizle yapılabilir. İstisnalar dar ve fıkra bazlı olduğundan, dövizli sözleşme imzalamadan önce ilgili fıkra kontrol edilmelidir. Bu nedenle tarafların ikamet ve vatandaşlık durumu yazılı olarak belgelenmelidir.

Kurala aykırı sözleşmenin sonuçları

Aykırılık Türk para rejimine karşı bir ihlal sayılır. 1567 sayılı Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca Cumhuriyet savcısı her bir tarafa idari para cezası verir; beş yıl içinde tekrarında ceza iki katına çıkar. Tutarlar her yıl yeniden değerleme ile güncellendiği için burada rakam vermiyoruz; güncel aralığı yetkili makamdan öğrenin. Medeni hukuk riski de vardır. Doktrinde böyle bir sözleşmenin batıl olup olmadığı tartışmalıdır, ancak Yargıtay kararları defalarca batılılığa yaklaşmış, bunu resen gözetebileceğini kabul etmiş ve alacaklının dövizli alacağı icra yoluyla tahsil etmekte zorlanabileceğini belirtmiştir. 13 Eylül 2018’den önce yapılan sözleşmelerin bedeli Türk lirasına çevrilmeliydi; taraflar anlaşamazsa bedel, 2 Ocak 2018 tarihli Merkez Bankası kurundan başlayarak aylık TÜFE değişimiyle yeniden hesaplanır. İmzalanmış dövizli bir kira sözleşmesi bu nedenle her iki taraf için risktir; sorun genellikle bir uyuşmazlık çıktığında, yani tahliye veya alacak davasında ortaya çıkar.

Son değişiklikler ve güncel durum

Bakanlık metinleri ve Resmî Gazete ile doğrulanan başlıca tarihler şunlardır: 13 Eylül 2018, 4(g) bendi getirildi; 30 Ocak 2021, belgeli tesislerdeki konaklama hizmetleri dövizle yapılabilir hâle geldi; 6 Mart 2025, 2025-32/72 sayılı Tebliğ taşıt dışındaki menkul satışlarına dövizle izin verdi; 15 Mart 2025, 9595 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete 32842) yurt dışına götürülebilecek Türk lirası nakit eşiğini 25.000 liradan 185.000 liraya çıkardı, türev işlemlere ilişkin kuralları sıkılaştırdı ve ortakların ve grup şirketlerinin yerleşik borçlunun döviz kredilerine döviz teminat vermesine izin verdi; 9 Temmuz 2025, 2025-32/76 sayılı Tebliğ işlenmiş kıymetli maden ithalatının ödeme yöntemlerini değiştirdi, altın için kısıtlama 31 Aralık 2026’ya kadar sürüyor. Taşınmaz, kira, iş ve taşıt sözleşmelerine ilişkin temel yasak devam ediyor. Daha yeni bir değişiklik bulamadık; işlemden önce Resmî Gazete’yi kontrol edin.

Kaynaklar

• ms.hmb.gov.tr — Hazine ve Maliye Bakanlığı: 32 sayılı Karar’ın güncel metni (mevzuat.gov.tr otomatik erişime kapalı olduğundan Bakanlık kopyası kullanıldı)
• ms.hmb.gov.tr — Hazine ve Maliye Bakanlığı: 2008-32/34 sayılı Tebliğ’in güncel metni, 8 inci madde (döviz cinsinden sözleşmeler)
• resmigazete.gov.tr — 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete: 2025-32/76 sayılı Tebliğ
• alomaliye.com — 2025-32/76 sayılı Tebliğ’in derlenmiş kopyası; cezalar ve içtihat özeti: CBC Hukuk, Ocak 2026 (ikincil kaynak)

Sorular