Türkiye’de serbest bölgede şirket: faaliyet ruhsatı, işyeri, gümrük, vergi ve ödemeler
Serbest bölgeler, eşyanın gümrük bölgesi dışında sayıldığı ve ödemelerin döviz ile yapıldığı sınırları belirli alanlardır. Yabancı bir girişimci için ihracata yönelik üretim, bölgesel ticaret veya depolama açısından uygun olabilir; ancak vergi avantajı artık ruhsat tarihine ve faaliyet türüne bağlıdır. Bu rehber 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nu ve Ticaret Bakanlığının güncel belgelerini esas alır. Durum 12 Kasım 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir.
3218 sayılı Kanuna göre serbest bölge nedir
Serbest bölge, yeri ve sınırları 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun 2 nci maddesi uyarınca Cumhurbaşkanınca belirlenen bir alandır. Her bölgeyi, kurma ve işletme yetkisi verilmiş bir bölge kurucu ve işleticisi (BKİ) yönetir. Bölgede çalışan işletmeler kullanıcı olarak adlandırılır: faaliyet ruhsatı alan ve bölgede işyeri bulunan yerli veya yabancı gerçek ya da tüzel kişiler.
Rejimin özü 6 ncı maddededir. Serbest bölgeler Türkiye toprağının parçası olmakla birlikte gümrük, ithalat vergisi, ticaret politikası ve kambiyo bakımından gümrük bölgesi dışında sayılır; bölgede gümrük ve kambiyo mevzuatı uygulanmaz. Menşe kuralları bakımından ise içeride kabul edilir. Bu ayrım, aşağıda anlatılan ticaret yönlerinin ve vergi kurallarının temelidir.
- Ruhsat: Ticaret Bakanlığı, Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü.
- Yerel makam: Serbest Bölge Müdürlüğü.
- İşyeri: BKİ veya kiralama ruhsatlı kullanıcı.
- 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu uygulanmaz (12 nci madde).
Faaliyet ruhsatı: kim verir, hangi faaliyetlere izin var
Faaliyet ruhsatı olmadan bölgede hiçbir faaliyete başlanamaz. Başvuru, faaliyet gösterilecek bölgenin müdürlüğüne yapılır ve Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğünce değerlendirilir. Açıklanan ölçütler arasında üretim ve ihracat odaklılık, teknoloji düzeyi, yatırım ve ihracat taahhütleri, istihdam ve bölgenin profiline uyum yer alır. Değerlendirme olumlu veya olumsuz sonuçlanır.
Dosyada genellikle başvuru formu, şirket tanıtımı, imza yetki belgeleri, Ticaret Sicili Gazetesi ilanları ve oda kaydı bulunur; yabancı şirket, kendi ülkesindeki kuruluş belgesini Türk temsilciliğine onaylatarak ekler. Başvuru ücreti Merkez Bankası hesabına yatırılır ve ruhsat verilmezse iade edilir; tutarı güncel formdan teyit edin. Türkiye’deki şirketler bölgede sermaye tahsisli şube ile çalışır.
- Üretim, montaj ve basit işleme.
- Alım-satım ve depolama.
- İşyeri kiralama.
- Tamir-bakım ve bankacılık.
- Genel Müdürlükçe uygun görülen diğer faaliyetler.
Kiralamak mı, inşa etmek mi: işleticiyle sözleşme
Kullanıcılar iki gruba ayrılır. Kiracı kullanıcı, kapalı ofis veya üretim alanını BKİ’den ya da işyeri kiralama ruhsatı olan bir kullanıcıdan kiralar. Yatırımcı kullanıcı ise kendi üst yapısını inşa eder veya mevcut bir yapıyı devralır. Kullanıcı türü azami ruhsat süresini belirlediğinden bu tercihi başvurudan önce yapın. Kira koşullarını imzadan önce mali müşavirinizle birlikte inceleyin.
| Kullanıcı türü | Üretim | Diğer faaliyetler |
|---|---|---|
| Yatırımcı | 45 yıl | 30 yıl |
| Kiracı | 20 yıl | 15 yıl |
Genel Müdürlük başvurunun uygun bulunduğunu bildirdiğinde başvuru sahibi, 30 gün içinde BKİ veya ruhsatlı bir kullanıcıyla açık ya da kapalı alan kira sözleşmesi imzalamalıdır; mülkiyeti özel bölgelerde arsa veya işyeri satın alınabilir. Ruhsat, sözleşmeyi imzalayan adına düzenlenir. İnşa edecek olanlar müdürlükten inşaat ruhsatı ve faaliyete geçmeden önce iskân ruhsatı alır.
Gümrük rejimi ve Türkiye iç piyasasına satış
Bölge gümrük bakımından gümrük bölgesi dışında sayıldığından eşya dört yönde hareket eder: yurt dışından bölgeye, bölgeden yurt dışına, Türkiye’den bölgeye ve bölgeden Türkiye’ye. Kullanıcılar aynı veya başka bir bölgedeki kullanıcılarla da ticaret yapabilir. Her hareket, Bakanlığın elektronik sisteminde Serbest Bölge İşlem Formu ile kayda alınır.
- Yurt dışından bölgeye: gümrük vergisi yok.
- Türkiye’den bölgeye: ihracat rejimi, KDV’siz alım.
- Bölgeden Türkiye’ye: serbest dolaşım rejimi, yani gümrükte vergi ve KDV ödenen ithalat.
- Yasak: silah ve mühimmat (dar istisnalar), radyoaktif madde, her türlü atık.
İç piyasaya satış serbesttir; ancak eşyayı Türk alıcı ithal eder ve 8 inci madde uyarınca bölge ile Türkiye arasındaki ticaret dış ticaret mevzuatına tabidir. 2025’ten itibaren sonraki ruhsat sahiplerinin iç piyasa satış kazancı vergilendirilir. Bazı hareketlerde özel hesap kesintisi söz konusu olabilir; ruhsat türünüz için kontrol edin.
2004, 2025 ve 2026 değişikliklerinden sonra vergi ve ödemeler
3218 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesi kullanıcıları ruhsat tarihine göre ayırır. 6 Şubat 2004 itibarıyla ruhsatı bulunanlar, bölgedeki kazançları için ruhsat süresince gelir veya kurumlar vergisi istisnasını korur. Sonraki ruhsatlarda yalnızca üreticiler, ürünlerini yurt dışına ve 7577 sayılı Kanunla 1 Ocak 2026’dan itibaren bölge içine veya diğer serbest bölgelere satışından elde ettikleri kazanç için istisnadan yararlanır. Yalnız ticaret yapanlara kazanç istisnası yoktur.
- İç piyasa satışları: 1 Ocak 2025’ten itibaren vergiye tabi (7524 sayılı Kanun).
- Ücretler: FOB bedelinin en az %85’ini ihraç eden üreticiler için gelir vergisi istisnası.
- Bölge işlemleri: damga vergisi ve harç istisnası.
9 uncu madde uyarınca bölgedeki faaliyetlere ilişkin ödemeler, Cumhurbaşkanı Türk lirası kararı almadıkça dövizle yapılır. Kullanıcı bir bankada kurumsal hesap açar; banka kendi kimlik ve uyum kontrollerini uygular. Yurt dışı transferler belgeyle banka üzerinden yapılır; kâr payı stopajını mali müşavirinizle planlayın.
Kaynaklar
- lexpera.com.tr — 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun güncel metni, 2, 3, 5, 6, 8, 9, 12 ve geçici 3 üncü maddeler (mevzuat.gov.tr otomatik erişime kapalı olduğundan derlenmiş metin kullanıldı)
- ticaret.gov.tr — Ticaret Bakanlığı: Serbest Bölgeler Genel Bilgi Notu, Mayıs 2026 (ruhsat, kullanıcı türleri ve süreler, ticaret rejimleri, teşvikler)
- ticaret.gov.tr — Ticaret Bakanlığı: faaliyet ruhsatı prosedürü, istenen belgeler ve sözleşme süresi
- alomaliye.com — 17 Nisan 2026 tarihli ve 33227 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7577 sayılı Kanun; 3218 sayılı Kanunun geçici 3 üncü maddesini değiştiren 4 üncü madde
Sorular
Yabancılar serbest bölgede faaliyet gösterebilir mi?
Evet. 3218 sayılı Kanunun 5 inci maddesi, yerli veya yabancı gerçek ve tüzel kişilerin ruhsat alarak bölgede faaliyet göstermesine izin verir. Yabancı şirket, Türk temsilciliğince onaylı kuruluş belgesini sunar; şube gibi yapıyı Bölge Müdürlüğüyle teyit edin.
Faaliyet ruhsatını kim verir?
Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü. Başvuru Serbest Bölge Müdürlüğüne yapılır; olumlu bildirimden sonra 30 gün içinde kira veya satış sözleşmesi imzalanınca ruhsat düzenlenir.
Serbest bölge şirketinin kazancı vergiden muaf mı?
Duruma göre. 6 Şubat 2004 itibarıyla ruhsatı olanlar istisnayı ruhsat süresince korur. Sonraki ruhsatlarda yalnızca üreticiler, yurt dışına, bölge içine veya diğer bölgelere satışlarda istisnadan yararlanır. Ticaret ve iç piyasa satışları vergiye tabidir.
Bölgeden Türkiye’deki müşterilere mal satabilir miyim?
Evet. Eşya serbest dolaşım rejimiyle, yani gümrükte vergi ve KDV ödenerek Türkiye’ye girer; 6 Şubat 2004’ten sonra verilen ruhsatlarda bu satışların kazancı vergiye tabidir.
Serbest bölgede ödemeler hangi para birimiyle yapılır?
3218 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi uyarınca, Cumhurbaşkanı Kararıyla Türk lirasına izin verilmedikçe dövizle. Ödemeler, kendi kontrollerini uygulayan banka üzerinden yapılır.