Türk bankasında akreditif: türleri, UCP 600 kuralları, belgeler ve rezervler
Akreditif, birbirini tanımayan alıcı ile satıcının arasına bir banka koyar: satıcı, belgeleri akreditif şartlarına uyduğunda ödemesini alır. Bu rehber akreditif türlerini ve taraflarını, ödemeyi fiilen belirleyen UCP 600 kurallarını, standart belge setini, bir rezervin maliyetini ve Türk ithalat ile ihracat mevzuatının akreditifli ödemeye bakışını anlatır.
Akreditif nedir ve tarafları kimlerdir
Akreditif (L/C), satıcı akreditif şartlarına uygun belgeleri ibraz ettiğinde bankanın ödeme yapma taahhüdüdür. Akreditiflerin büyük çoğunluğu Milletlerarası Ticaret Odasının (ICC) kuralları olan UCP 600’e tabi olarak açılır. UCP 600’ün 4 üncü maddesine göre akreditif satış sözleşmesinden ayrı bir işlemdir; 5 inci maddeye göre bankalar mallarla değil belgelerle ilgilenir. Kurallar yalnızca akreditif metni bunu açıkça belirtiyorsa uygulanır (md. 1); akreditif, metinde yazmasa bile gayri kabili rücudur (md. 3).
- Akreditif amiri: akreditifi açtıran alıcı, genellikle ithalatçı;
- Lehtar: satıcı veya ihracatçı;
- Akreditifi açan banka: akreditifi açtığı andan itibaren ödemekle yükümlüdür (md. 7(b));
- İhbar bankası: akreditifi ödeme taahhüdü vermeden lehtara bildirir (md. 9(a));
- Teyit bankası: kendi taahhüdünü ekler (md. 8(b));
- Yetkili banka: belgelerin ibraz edilip ödemenin yapılabildiği, akreditifte adı geçen banka.
Türler: görüldüğünde, vadeli, teyitli, devredilebilir, stand-by
UCP 600’ün 2 nci maddesi akreditifin nasıl ödeneceğini tanımlar ve satıcının ne zaman ödeme alacağını bu belirler.
| Tür | Nasıl işler |
|---|---|
| Görüldüğünde ödemeli | Uygun ibraz yapıldığında ödenir |
| Vadeli (ertelenmiş ödemeli) | Banka ileri bir vade tarihinde ödemeyi taahhüt eder |
| Kabul kredili | Banka satıcının poliçesini kabul eder ve vadede öder |
| Teyitli | Genellikle satıcının ülkesindeki ikinci bir banka kendi taahhüdünü ekler |
| Devredilebilir | Aracı firma akreditifi ikinci lehtara devreder; yalnızca metinde “devredilebilir” yazıyorsa (md. 38) |
Teyitsiz akreditifte satıcı yalnızca açan bankaya ve onun ülkesine güvenir. Türk bankaları rotatif ve kırmızı şartlı (red clause) akreditif de sunar. Stand-by akreditif bir ödeme yöntemi değil teminat aracıdır: lehtar, amirin yükümlülüğünü yerine getirmediğini bildiren bir beyanla ödeme talep eder. UCP 600 stand-by akreditiflere ancak uygulanabildiği ölçüde uygulanır (md. 1); metnin hangi kurallara atıf yaptığını kontrol edin.
Ödemeyi belirleyen UCP 600 kuralları
Akreditifteki sorunların çoğu, mal sağlam gelmiş olsa bile mekanik işleyen birkaç kuraldan doğar.
- Yalnızca belgeler. Bankalar ibrazın uygun olup olmadığına yalnızca belgelere bakarak karar verir (md. 14(a)).
- Beş bankacılık günü. Her banka belgeleri incelemek için ibraz gününü izleyen en fazla beş bankacılık gününe sahiptir (md. 14(b)).
- 21 gün ve son geçerlilik tarihi. Orijinal taşıma belgeleri yüklemeden sonraki 21 takvim günü içinde ve her durumda akreditifin son geçerlilik tarihinden önce ibraz edilir (md. 14(c)). Son gün bankanın kapalı olduğu bir güne denk gelirse ilk bankacılık gününe uzar (md. 29(a)).
- Çelişki olmaması. Bir belgedeki bilgi diğeriyle aynı olmak zorunda değildir ama onunla çelişmemelidir (md. 14(d)).
- Orijinaller. İstenen her belgenin en az bir orijinali ibraz edilir (md. 17(a)).
- Toleranslar. “Yaklaşık” ifadesi yüzde 10 fazla veya eksiğe izin verir; yüzde 5 miktar toleransı md. 30(b) şartlarıyla uygulanır.
- Değişiklikler açan bankanın, varsa teyit bankasının ve lehtarın onayını gerektirir (md. 10(a)).
Belge seti ve rezervin bedeli
| Belge | Bankanın kontrol ettiği |
|---|---|
| Ticari fatura | Lehtar tarafından düzenlenmesi; mal tanımının akreditifle örtüşmesi (md. 18) |
| Konşimento veya CMR | Denizyolunda, akreditifteki yükleme limanında adı belirtilen gemiye yüklenmiş olması (md. 20) |
| Çeki listesi | Miktar ve ağırlıkların faturayla tutarlılığı |
| Menşe şahadetnamesi | Menşe ve düzenleyenin akreditifte istendiği gibi olması |
| Sigorta poliçesi | CIF veya CIP değerinin en az yüzde 110’u; tarihinin yüklemeden sonra olmaması (md. 28) |
Tipik rezervler: geç ibraz, süresi dolmuş akreditif, farklı mal tanımı, yanlış yazılmış unvan, eksik orijinal veya imza. İş Bankası yalnızca akreditifte istenen belgelerin hazırlanmasını önerir. Banka ödemeyi reddederse beşinci bankacılık gününe kadar her rezervi sayan tek bir bildirim gönderir (md. 16(c)–(d)). Açan banka amirden rezervlerden feragat etmesini isteyebilir (md. 16(b)); böylece ödeme alıcının iradesine kalır, gecikir ve banka tarifesindeki rezerv masrafı doğar.
Kambiyo mevzuatı ve nasıl hazırlanılır
İthalat tarafında Hazine ve Maliye Bakanlığının 2020/1 sayılı İthalat Genelgesi, ithalat bedellerinin 32 sayılı Karar ve 2008-32/34 sayılı Tebliğ çerçevesinde bankalar aracılığıyla ödendiğini belirtir (md. 1(1)) ve akreditifli, vadeli akreditifli ve kabul kredili akreditifli ödemeyi izin verilen şekiller arasında sayar (md. 2). Vadeli akreditifte faiz transferi yapılabilir (md. 3(7)), KKDF hükümleri saklıdır (md. 3(8)); KKDF’nin işleminize etkisini bankaya ve SMMM’nize sorun. İhracat tarafında Merkez Bankası İhracat Genelgesi akreditifli ödemeyi ödeme şekilleri arasında sayar (md. 8(2)); bedel fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde (md. 4(1)), daha uzun sözleşme vadesinde ise vadenin bitiminden itibaren 90 gün içinde yurda getirilir (md. 4(4)).
- Akreditif şartlarını satış sözleşmesine yazın: son geçerlilik, son yükleme tarihi, belgeler, Incoterms.
- Akreditif taslağını açılıştan önce teslim edebileceklerinizle karşılaştırın.
- Yabancı ortaklı şirket bankada kredi limitine ve güncel KYC belgelerine ihtiyaç duyar.
Kaynaklar
- iccwbo.org — ICC Dijital Kütüphanesi: UCP 600, Akreditiflere İlişkin Birörnek Usuller ve Uygulamalar, 2007 Revizyonu, ICC Yayın No. 600: md. 1–5, 14, 16, 17, 18, 20, 28, 30, 38
- tcmb.gov.tr — Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası: İhracat Genelgesi, md. 4 ve 8
- hmb.gov.tr — Hazine ve Maliye Bakanlığı: İthalat Genelgesi (2020/1), md. 1–4 (04.06.2020 tarihli metin; sonraki değişiklikler kontrol edilmedi)
- isbank.com.tr — Türkiye İş Bankası: akreditif ürün sayfası (türler, taraflar, belgeler)
Sorular
Her akreditif UCP 600’e tabi midir?
Hayır. UCP 600’ün 1 inci maddesine göre kurallar yalnızca akreditif metni bunu açıkça belirtiyorsa uygulanır. Türk bankalarının açtığı akreditiflerin çoğu bu ibareyi içerir, ama metni kontrol edin.
Banka belgeleri ne kadar sürede inceler?
Her banka için ibraz gününü izleyen en fazla beş bankacılık günü vardır (md. 14(b)). Ret bildirimi beşinci bankacılık gününün kapanışına kadar gönderilmelidir (md. 16(d)).
Belgelerde rezerv çıkarsa ne olur?
Banka her rezervi sayan tek bir bildirimle ödemeyi reddedebilir. Açan banka amirden feragat isteyebilir; bu durumda ödeme alıcıya bağlı kalır ve gecikir.
Teyitli ve teyitsiz akreditif arasındaki fark nedir?
Teyitli akreditifte açan bankanın taahhüdüne ek olarak ikinci bir bankanın taahhüdü bulunur (md. 8). Teyitsiz akreditifte yalnızca açan bankanın taahhüdü vardır.
Akreditif 180 günlük ihracat bedeli kuralını değiştirir mi?
İhracat Genelgesi akreditifli ihracat için ayrı bir süre öngörmez: bedel fiili ihraçtan itibaren 180 gün içinde, daha uzun sözleşme vadesinde vade bitiminden itibaren 90 gün içinde gelir (md. 4).