Peşin ödemeli ithalat: bankanın kontrolleri, gümrük beyannamesi bağlantısı, iade ve kısmi sevkiyat
Yabancı tedarikçiye mal yüklenmeden ödeme yapmak, ithalatta en basit ödeme şekli ve alıcı için en riskli olanıdır. Bu rehber, peşin transferden önce Türk bankasının neyi kontrol ettiğini, ödemenin sonradan gümrük beyannamesiyle nasıl eşleştirildiğini, zamanlamanın KKDF açısından neden önemli olduğunu, mal hiç gelmezse ne yapılacağını, kısmi sevkiyatların nasıl izleneceğini ve peşin ödemenin vesaik mukabili ile akreditiften farkını anlatır.
Peşin transferden önce banka neyi kontrol eder
2020/1 sayılı İthalat Genelgesi’nin 2. maddesi, peşin ödemeyi akreditifli ödeme, vesaik mukabili ve mal mukabili ödeme ile birlikte kabul edilen ithalat ödeme şekilleri arasında sayar. 1. madde, ithalat bedellerinin ithalatçı ile ihracatçı arasındaki sözleşmeye uygun olarak bankalar aracılığıyla ödenmesini öngörür. Peşin ödemede henüz mal veya gümrük belgesi olmadığından banka yalnızca sipariş belgelerine bakar.
- proforma fatura veya sözleşme: mal, miktar, fiyat, döviz, Incoterms kuralı;
- lehtar hesap adıyla birebir aynı tedarikçi unvanı;
- açık mal tanımı ve GTİP kodu;
- transfer amacının ithalat peşin ödemesi olarak belirtilmesi;
- ödeyenin proformadaki ithalatçı olması.
En sık atlanan son maddedir. Ödemeyi yapan şirket, ithalatı yapacak şirket olmalıdır; çünkü banka transferi onun adına kaydeder. Ödemeyi bir ortak veya grup şirketi yaparsa banka nedenini sorar ve reddedebilir. Transfer formlarına ilişkin gümrük düzenlemesine göre ithalatçı bankaya proforma numarası ve tarihini, ayrıca sözleşme veya sipariş notu gibi destekleyici bir belgeyi verir.
Peşin ödeme gümrük beyannamesiyle nasıl eşleşir
Mal geldiğinde beyanname, bedelin nasıl ödendiğini göstermelidir. 2018/4 sayılı Genelge ile değiştirilen 2017/20 sayılı Gümrük Genelgesi transfer bildirim formlarını elektronik ortama taşıdı: banka fatura veya proforma numarası ve tarihini kaydeder, beyannamede her kalem için ödeme şekli belirtilir. İthalat Genelgesi’nin 3/6 maddesine göre banka, talep halinde ödeme için yazı veya Belge ID verir.
Zamanlama, Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) nedeniyle önemlidir. Gelir İdaresi’nin 2010 tarihli özelgesi, 6 No’lu KKDF Tebliği uyarınca peşin ödemeli ithalatta, bedelin gümrük yükümlülüğü başlamadan önce transfer edildiği tevsik edilirse fon kesintisi yapılmadığını; mal mukabili ve kabul kredili şekillerin kesintiye tabi olduğunu açıklar. Aynı özelge yurt dışındaki bankadan yapılan ödemeyi peşin saymamıştır. Bir arada saklayın:
- bankanın transfer dekontu veya SWIFT kopyası;
- Belge ID veya banka yazısı;
- proforma ve nihai ticari fatura.
Mal gelmezse: peşin ödemenin iadesi
Okuduğumuz İthalat Genelgesi metninde peşin ödemeden sonra sevkiyat için bir süre veya iade kuralı yoktur; ithalatın gerçekleştiğinin belirli bir süre içinde bankaya tevsikini öngören güncel bir yükümlülük de bulamadık. Yine de para ithalat bedeli olarak çıkmıştır; dosya ileride ya malı ya da geri gelen parayı göstermelidir.
- İptali tedarikçiyle yazılı olarak kararlaştırın.
- İadenin tedarikçinin kendi hesabından aynı şirket hesabına yapılmasını isteyin.
- Ödeme açıklamasında proforma numarası ve ilk transfer tarihini belirtin.
- Bankaya iptal belgesini ve iki SWIFT kopyasını verin.
- Tüm seti mali müşavirinize (SMMM) iletin.
İade, yurt dışından gelen bir transfer olarak hesaba düşer ve banka nedenini sorabilir. Üçüncü bir kişiden veya başka bir ülkeden gelen iade daha fazla soru doğurur. Tedarikçi parayı iade etmek yerine sonraki sipariş için credit note önerirse önce gümrük müşavirinize danışın: bu belgelerin gümrükteki değerlendirmesi uyuşmazlık konusu olmuştur.
Kısmi sevkiyat ve mali müşavirin kayıtları
Tek bir peşin ödeme çoğu zaman birkaç sevkiyatı karşılar ya da bir sevkiyatın bir kısmı peşin, kalanı mal geldikten sonra ödenir. 2018/4 sayılı Genelgeye göre bir faturanın bir kısmı peşin, bir kısmı kredili ödendiğinde beyannamedeki her kalem ödeme şekillerini oranlı gösterir; tek transfer formundaki birden fazla fatura virgülle ayrılır. Basit bir mutabakat tablosu uyumsuzlukları önler:
| Peşin ödeme | Beyanname | Faturalanan | Bakiye |
|---|---|---|---|
| Transfer tarihi, tutar | Numara, tarih | Mal bedeli | Kullanılmayan avans |
Tekdüzen hesap planında henüz alınacak mallar için verilen avanslar stoklar grubunda 159 Verilen Sipariş Avansları hesabında, yüklenmiş ancak henüz ulaşmamış mallar 156 Yoldaki Stoklar hesabında izlenebilir. Mal geldiğinde avans stoklara karşı kapatılır; sözleşme iptal edilirse tedarikçiden alacağa dönüşür. Döviz cinsinden avansın dönem sonunda nasıl değerleneceği SMMM’nizin konusudur. Banka dekontlarını, beyannameleri ve faturaları her ay aynı klasörde mali müşavirinize iletin.
Peşin ödeme, vesaik mukabili veya akreditif
İthalat Genelgesi’nin 2. maddesi bu şekilleri yan yana sayar; fark, riski kimin taşıdığı ve paranın ne zaman hareket ettiğidir. Peşin ödemede alıcı satıcıya güvenir. Vesaik mukabilinde bankalar sevk belgelerini ödeme karşılığında teslim eder. Akreditifte alıcının bankası, şartlara uygun belgeler karşılığında ödeme taahhüt eder.
| Peşin | Vesaik mukabili | Akreditif | |
|---|---|---|---|
| Para çıkışı | sevkiyattan önce | belgeler teslim edilirken | uygun belgeler karşılığında |
| Ana risk | alıcı: mal gelmez | satıcı: alıcı ödemez | paylaşılır, belge hataları |
| Bankanın rolü | transferi yapar | belgeleri yönetir | taahhüt verir |
Peşin ödeme küçük siparişler, güvenilen tedarikçiler ve başka şartı kabul etmeyen satıcılar için uygundur. Yeni bir tedarikçiyle büyük ilk siparişte akreditif veya vesaik mukabili, daha yüksek maliyet ve daha fazla evrakla, riskin bir kısmını bankalara taşır. Seçilen ödeme şekli sözleşmede açıkça yazılmalı ve bankaya da aynı şekilde bildirilmelidir.
Kaynaklar
- lexpera.com.tr — İthalat Genelgesi 2020/1, güncel metin: md. 1, 2, 3/5, 3/6, 5 (ms.hmb.gov.tr ve mevzuat.gov.tr otomatik erişime kapalı olduğundan bu kopya kullanıldı)
- gib.gov.tr — Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 22.02.2010 tarihli peşin ödemeli ithalatta KKDF özelgesi (6 No’lu KKDF Tebliği md. 2)
- orgtr.org — Transfer bildirim formlarının elektronik ortama aktarılmasına ilişkin 2017/20 sayılı Genelgede değişiklik yapan 2018/4 sayılı Gümrük Genelgesi metni
- kgk.gov.tr — Kamu Gözetimi Kurumu: örnek hesap planı (159 Verilen Sipariş Avansları, 156 Yoldaki Stoklar)
Sorular
Türkiye’ye ithalatta peşin ödeme yapılabilir mi?
Evet. 2020/1 sayılı İthalat Genelgesi’nin 2. maddesi peşin ödemeyi ithalat ödeme şekilleri arasında sayar. Banka proforma veya sözleşme, mal tanımı ve GTİP ile ithalatçıyla aynı ödeyen ister.
Peşin ödemeden sonra malı ithal etmek için bir süre var mı?
Okuduğumuz Genelge metninde böyle bir süre bulamadık. Belgeler yine de önemlidir: gümrük ve KKDF için ve defterleriniz için, çünkü avans mal veya iade ile kapanana kadar açık kalır.
Peşin ödemenin zamanlaması gümrükte neden önemli?
Gelir İdaresi’nin 2010 tarihli özelgesine göre bedelin gümrük yükümlülüğü başlamadan önce transfer edildiği tevsik edilirse peşin ödemeli ithalatta KKDF kesilmez. Bugünkü uygulamayı gümrük müşavirinize sorun.
Tedarikçi siparişi iptal ederse ne olur?
İptali yazılı yapın, iadeyi tedarikçinin kendi hesabından şirket hesabınıza isteyin ve iptal belgesi ile iki SWIFT kopyasını bankaya ve SMMM’nize verin.
Tek peşin ödeme birden fazla sevkiyatı karşılayabilir mi?
Uygulamada evet. Her beyanname kalem bazında ödeme şekillerini gösterir; mutabakat tablosu her beyannameyi avansa bağlar ve açık bakiyeyi gösterir.