Yurt dışında düzenlenen vekaletnamenin Türkiye’de kullanımı: konsolosluk, apostil veya tasdik
Türkiye’de şirket kurmak, pay devretmek, bankaya talimat vermek veya taşınmaz almak, sahibi yurt dışındayken bir vekil aracılığıyla mümkündür. Türk makamının vekaletnameyi kabul edip etmeyeceği belgenin nasıl düzenlendiğine, tasdik ve tercüme edildiğine ve içinde ne yazdığına bağlıdır. Bu rehber Lahey Apostil Sözleşmesini, 1512 sayılı Noterlik Kanununu, Türk Borçlar Kanununu ve yurt dışında düzenlenen vekaletnamelere ilişkin TKGM genelgesini izler.
Yurt dışında imzalanan vekaletname için üç yol
Türkiye dışında imzalanan bir vekaletname Türk makamına üç yoldan biriyle ulaşır. Hangisinin açık olduğu, nerede imza attığınıza ve o devlet ile Türkiye’nin 1961 tarihli Lahey Apostil Sözleşmesini birbirine uygulayıp uygulamadığına bağlıdır. HCCH durum tablosu taraf devletleri ve bir katılıma yapılan itirazları (12. madde) gösterir.
| Yol | Kim düzenler | Ne eklenir |
|---|---|---|
| Türk konsolosluğu | Noterlik görevi yapan konsolosluk memuru (1512 sayılı Kanun, 191. madde) | Hiçbir şey: Sözleşme konsolosluk belgelerini kapsamaz (1. madde) |
| Yerel noter ve apostil | Sözleşmeye taraf devletin noteri | O devletin yetkili makamının apostil şerhi (3–4. maddeler) |
| Yerel noter ve tasdik zinciri | Sözleşme dışındaki devletin noteri | Yerel makamın imza ve mührünün Türk konsolosunca onaylanması (Yönetmelik, 65. madde) |
Konsolosluk vekaletnamesi Türkçe düzenlenen bir Türk noterlik işlemidir. Diğer iki yolda belge yabancı dilde gelir ve kullanılmadan önce Türkiye’de tercüme edilip noterce onaylanması gerekir. Apostil yalnızca imzayı, imzalayanın sıfatını ve mührü doğrular; belgenin içeriği hakkında bir şey söylemez (5. madde).
Metinde ne yazmalı: özel yetki
6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 504. maddesine göre vekâletin kapsamı sözleşmeye veya görülecek işin niteliğine göre belirlenir. Ancak bazı işlemler açıkça verilmiş yetki ister. “Her türlü işlem” gibi genel bir ifade bunları kapsamaz; Türk makamları yurt dışında imzalanan vekaletnameyi de aynı şekilde okur. Vekil, özel olarak yetkili kılınmadıkça:
- dava açamaz, sulh olamaz, hakeme başvuramaz;
- iflas veya konkordato talep edemez;
- kambiyo taahhüdünde bulunamaz;
- bağışlama yapamaz, kefil olamaz;
- taşınmazı devredemez ve bir hak ile sınırlandıramaz.
Ticari kullanımda işlemin kendisini yazın. Şirket kuruluşu için vekaletname, şirket sözleşmesinin ticaret sicili müdürlüğünde imzalanmasını kapsamalıdır. Pay devrinde şirketi, payları ve karşı tarafı; bankada hesabı ve izin verilen işlemleri belirtin. Taşınmazda ise taşınmazı ve işlemi açıkça gösterin: alım, satım veya ipotek. Vekilin kimlik bilgilerini de pasaporttaki veya kimlikteki yazımıyla aynen yazdırın.
Taşınmaz: düzenleme şekli ve fotoğraf
Noterlik Kanununun 89. maddesi, niteliği bakımından tapuda işlem yapılmasını gerektiren vekaletnamelerin düzenleme şeklinde yapılmasını zorunlu kılar: noter yalnızca imzayı onaylamaz, işlemi kendisi düzenler ve beyanı tutanağa geçirir. Yönetmeliğin 93. maddesi ilgilinin fotoğrafının yapıştırılmasını da şart koşar. 5718 sayılı Kanunun 21. maddesi uyarınca Türkiye’deki taşınmazlarda şekle Türk hukuku uygulanır.
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2015/5 (1767) sayılı Genelgesi bunu yurt dışından gelen belgelere uygular. Apostil tek başına yetmez; tapu müdürlüğü vekaletnameyi şu hâllerde esas alır:
- Türk konsolosluğunca düzenleme şeklinde yapılmışsa; veya
- yabancı noterce o ülkenin dilinde, taşınmaz tasarrufuna uygun, fotoğraflı düzenlenmiş ve apostil şerhi almış ya da Türk konsolosunca tasdik edilmişse;
- pasaport veya ulusal kimlik belgesine dayanıyorsa;
- noter onaylı Türkçe çevirisiyle birlikte sunulmuşsa.
Genelge ayrıca, yurt dışında yabancı hukuka göre Türkçe hazırlanan vekaletnamenin onaylama şeklinde sayılacağını ve tapuda kullanılamayacağını belirtir. Şirket işlemlerine ilişkin vekaletnameler için 93. maddede fotoğraf kuralı bulamadık; yine de noter gerekli görürse fotoğraf ekleyebilir.
Türkiye’de tercüme ve noter onayı; e-Apostil
Yabancı dildeki vekaletname, Türk noteri önünde yemin etmiş bir tercüman tarafından Türkçeye çevrilir ve çeviriyi noter onaylar (Noterlik Kanunu, 103. madde; Yönetmelik, 96. madde). Hem TKGM genelgesi hem ticaret sicili kuralları düz bir çeviri değil, bu noter onaylı Türkçe çeviriyi ister.
- Apostil şerhini veya tasdik sayfalarını asıldan ayırmayın; belge bir bütün olarak sunulur.
- Çeviriyi, onayı yapacak noterde yemin tutanağı bulunan tercümana yaptırın.
- Noter imzalamadan önce ad, pasaport numarası ve tarihleri pasaportla karşılaştırın.
- Aslı, noter onaylı çeviriyle birlikte ilgili makama verin.
Bazı devletler apostili elektronik olarak düzenler. Sözleşme, her yetkili makamın bir kayıt tutmasını ve talep üzerine apostili doğrulamasını öngörür (7. madde); e-Apostilde bu kontrol genellikle çevrim içi yapılır. Basılı e-Apostilin kabulüne dair Türkiye’de yeknesak bir kural doğrulayamadık; bu nedenle belgeyi sunacağınız makama önceden sorun.
Makamlar nasıl inceler: belgenin yaşı, banka, sicil, ret
Okuduğumuz metinlerde vekaletname için genel bir geçerlilik süresi bulamadık; belge kendi bitiş tarihini taşıyabilir. Uygulamada her makam belgenin ne kadar yeni olması gerektiğini kendisi değerlendirir. İmzadan önce ilgili bankaya, sicil müdürlüğüne veya tapu müdürlüğüne sorun; başka bir dosyadaki süreye güvenmeyin.
Şirket sözleşmesinin ticaret sicilinde imzalanmasına ilişkin Tebliğ, yurt dışında düzenlenen vekaletnameyi Türk konsolosluğunca veya Sözleşme uyarınca tasdik edilmiş ve noter onaylı Türkçe çevirisiyle verilmişse kabul eder (13/A maddesi). Bankalar iç politikalarını uygular: çoğu hesabın ve işlemlerin adıyla yazılmasını ister, bazıları hesap açılışında vekil kabul etmez. Belgeler en sık şu nedenlerle geri çevrilir:
- istenen işlem için özel yetki yok;
- tapu işleminde yalnızca imza onayı var veya fotoğraf yok;
- apostil ya da tasdik zinciri eksik;
- çeviri noter onaylı değil;
- adlar pasaporttakinden farklı yazılmış.
Dosyanızın baştan sona yürütülmesi için bize ulaşın.
Kaynaklar
- hcch.net — 5 Ekim 1961 tarihli Lahey (Apostil) Sözleşmesi: metin ve taraf devletler durum tablosu
- konsolosluk.gov.tr — Dışişleri Bakanlığı: konsolosluk noterlik işlemleri (vekaletname) ve yabancı belgelerin tasdiki
- lexpera.com.tr — Yurt dışında düzenlenmiş vekaletnamelere ilişkin 2015/5 (1767) sayılı TKGM Genelgesi, orijinal metnin kopyası (tkgm.gov.tr dosyayı döndürmedi)
- mevzuat.gov.tr — 1512 sayılı Noterlik Kanunu ve Yönetmeliği, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 5718 sayılı Kanun, ticaret sicili tebliği; resmî site erişimi engellediği için derleme kopyalardan (alomaliye.com, Lexpera) okundu
Sorular
Türk konsolosluğunda yapılan vekaletnameye apostil gerekir mi?
Hayır. Lahey Sözleşmesi konsolosluk memurlarınca düzenlenen belgelere uygulanmaz (1. madde); konsolosluk vekaletnamesi Türkçe düzenlenen bir Türk noterlik işlemidir.
Türkiye’de taşınmaz alıp satmak için apostil yeterli mi?
Tek başına hayır. 2015/5 sayılı TKGM Genelgesine göre vekaletname ayrıca noterce taşınmaz tasarrufuna uygun biçimde düzenlenmiş, fotoğraflı olmalı ve noter onaylı Türkçe çevirisiyle sunulmalıdır.
Yabancı noter vekaletnameyi Türkçe yazarsa tercüme gerekmez mi?
Tapu için bu yol kapalıdır: Genelge böyle bir belgeyi onaylama şeklinde sayar ve esas almaz. Diğer kullanımlar için önce belgeyi alacak makama sorun.
Yurt dışından gelen vekaletname ne kadar süre geçerlidir?
Okuduğumuz metinlerde genel bir süre bulamadık. Her makam belgenin ne kadar yeni olması gerektiğini kendisi değerlendirir; imzadan önce sorun.
Türkiye’de vekaletle şirket kurulabilir mi?
Ticaret sicili Tebliği, şirket sözleşmesinin vekâleten imzalanmasını; yurt dışı vekaletnamenin konsolosluk veya apostil tasdiki ve noter onaylı çeviriyle verilmesini öngörür. Banka hesabının açılışına banka ayrıca karar verir.