Gerçek faydalanıcı bildirimi: GİB’e bildirim, bankanın tespiti ve pay devri sonrası güncelleme
Türkiye’de bir şirketin gerçek faydalanıcısı iki kez bildirilir: bir kez 529 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği uyarınca Gelir İdaresi Başkanlığı’na (GİB), bir kez de çalışılan her bankaya; banka gerçek faydalanıcıyı Tedbirler Yönetmeliği uyarınca kendisi tespit eder. Bu rehber kimin gerçek faydalanıcı sayıldığını, bildirimi kimin, ne zaman ve hangi kanaldan yaptığını ve iki kaydın nasıl tutarlı tutulacağını anlatır. Durum 13 Kasım 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir.
Kim gerçek faydalanıcı sayılır
Gerçek faydalanıcı her zaman bir gerçek kişidir: şirketi nihai olarak kontrol eden ya da şirket üzerinde nihai nüfuz sahibi olan kişi. 529 Sıra No.lu Tebliğ’in 5 inci maddesi ile Tedbirler Yönetmeliği’nin 17/A maddesi aynı üç aşamalı ölçütü kullanır; aşamalar biri sonuç vermezse sıradakine geçilerek uygulanır.
- Şirketin yüzde yirmi beşini aşan hissesine sahip gerçek kişi ortaklar.
- Böyle ortak yoksa ya da ortağın gerçek faydalanıcı olmadığından şüphe varsa, şirketi nihai olarak kontrol edenler.
- Yine kimse tespit edilemezse en üst düzey yönetim yetkisine sahip kişi veya kişiler.
“Yüzde yirmi beşi aşan” ifadesi gereği tam yüzde 25 ilk aşamayı karşılamaz. Dolaylı paylar da hesaba katılır: GİB’in 145 No.lu Sirküleri oranları çarpar; yüzde 40 paya sahip bir şirketin yüzde 80’ine sahip kişi dolaylı olarak yüzde 32’ye sahiptir. Kontrol sözleşmeden, aile bağından veya yönetim kurulu çoğunluğunu atama hakkından da doğabilir.
GİB’e kim, ne zaman bildirir
529 Sıra No.lu Tebliğ 13 Temmuz 2021’de yürürlüğe girdi. Tasfiye halindekiler dahil Ltd. ve A.Ş. gibi kurumlar vergisi mükelleflerini, şahıs şirketlerinin temsilcilerini ve Türkiye’den yönetilen bazı yabancı trustları kapsar. Bankalar, noterler ve diğer yükümlüler ise yalnızca GİB müşterileri hakkında talepte bulunduğunda bildirim yapar.
| Kim | Nasıl ve ne zaman |
|---|---|
| Ltd., A.Ş. ve diğer kurumlar vergisi mükellefleri | Geçici vergi ve yıllık kurumlar vergisi beyannamelerinin ekinde |
| Kollektif ve komandit şirketler, adi ortaklıklar, trustlar | Her yıl Ağustos ayı sonuna kadar bildirim formuyla |
| Kapsamdaki herkes, değişiklik olduğunda | Değişikliği veya yeni mükellefiyeti takip eden bir ay içinde |
Uygulamada en çok önem taşıyan süre 6 ncı maddenin üçüncü fıkrasındaki bir aylık süredir; bu süre bir sonraki beyannameden değil, değişikliğin gerçekleştiği tarihten itibaren işler. Güncellemenin hangi bildirimle yapılacağını mali müşavirinizle önceden netleştirin.
Bildirimin içeriği ve gönderim kanalı
Tebliğ’in 7 nci maddesi bildirilecek bilgileri sayar: her gerçek faydalanıcının adı ve soyadı, vatandaşlığı, kimlik numaraları ve adresi, varsa telefon, faks ve e-posta bilgileri ile gerçek faydalanıcılığın sebebi, örneğin pay sahipliği veya kontrol. Bildirim yalnızca İnternet Vergi Dairesi üzerinden elektronik ortamda yapılır; kâğıt ortamındaki bildirimler kabul edilmez.
Şirketler için “Gerçek Faydalanıcıya İlişkin Bilgiler” sekmesi kurum geçici vergi beyannamesinin ekler bölümündedir. GİB duyurusuna göre daha önce bildirimde bulunmuş ve bilgilerinde değişiklik olmayan şirket ilgili kutucuğu işaretler; aksi halde yalnızca yenisini değil, tüm gerçek faydalanıcıları tabloya girer. Bu nedenle beyanname öncesinde güncel ortaklık bilgilerini mali müşavirinize iletin.
- Dayanak bilgi ve belgeleri beş yıl saklayın.
- Geç veya hatalı bildirimde 213 sayılı Kanunun ilgili ceza hükümleri uygulanır.
- Yabancı ortaklar için pasaport numarası ve güncel adres gerekir.
Banka gerçek faydalanıcıyı nasıl tespit eder
Türk bankası GİB’e yaptığınız bildirime dayanmaz. Tedbirler Yönetmeliği’nin 17/A maddesi uyarınca tüzel kişi müşterisinin gerçek faydalanıcısını aynı üç aşamayla kendisi tespit eder, kişinin kimlik bilgilerini alır ve doğrular; bunun için kimlik bilgilerini içeren noter onaylı imza sirküleri kullanılabilir. 7 nci madde uyarınca şirket bilgilerini ticaret sicilinden veya TOBB veri tabanından da teyit eder.
Yüzde yirmi beşi aşan paya sahip ortak bir şirketse, banka o şirketi de tanır. Yabancı ortaklarda Yönetmelik muadil yabancı sicillerin açık kaynak bilgilerinin kullanılmasına izin verir; bu nedenle ortaklık zincirinin her halkası için soru gelmesini bekleyin. Yurt dışı belgeler için apostil ve yeminli tercümeyi baştan planlamak süreci kısaltır.
- Sicil kaydı ve Ticaret Sicili Gazetesi ilanları.
- Pay defteri veya ortaklar listesi ile ortaklık şeması.
- Her gerçek faydalanıcının pasaportu ve adresi.
- Bankanın formunda imzalı gerçek faydalanıcı beyanı.
Tutarlılık ve pay devrinden sonra yapılacaklar
Okuduğumuz metinler bankalara GİB bildirimine erişim imkânı tanımaz; ancak GİB bankadan müşteri bilgilerini isteyebilir. Bu nedenle pay defterinde, sicil kaydında, beyanname ekinde ve banka dosyasında aynı kişiler, oranlar ve adresler yer almalıdır. Bu kayıtlar arasındaki küçük bir uyumsuzluk bile, örneğin farklı yazılmış bir isim veya eski bir adres, bankanın müşteriyi tanıma incelemesini yeniden açmasının sık rastlanan sebeplerindendir.
- Devri şirket türünüzün gerektirdiği şekil şartlarıyla tamamlayın.
- Pay defterini ve gerekiyorsa ticaret sicili kaydını güncelleyin.
- Değişikliği bir ay içinde GİB’e bildirin.
- Yeni ortaklık belgelerini banka istemeden gönderin.
Banka tespiti tamamlayamazsa işlemi gerçekleştirmeyebilir; Yönetmelikte işlemin reddi ve iş ilişkisinin sona erdirilmesine ilişkin ayrı bir madde vardır. Hesap açıldıktan sonra bankanın belge talepleri ve bu taleplere nasıl yanıt verileceği ayrı rehberimizde anlatılır; kendi dosyanızı önceden kontrol ettirmek için bize yazın.
Kaynaklar
- turmob.org.tr — 13.07.2021 tarihli ve 31540 sayılı Resmî Gazete: gerçek faydalanıcı bildirimine ilişkin Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği (Sıra No: 529) (gib.gov.tr ve mevzuat.gov.tr otomatik erişime kapalı olduğundan bu kopya kullanıldı)
- alomaliye.com — 529 Sıra No.lu Tebliğ’in tam metni: kapsam, süreler, İnternet Vergi Dairesi bildirimi
- alomaliye.com — GİB Vergi Usul Kanunu Sirküleri No. 145 (05.09.2022): gerçek faydalanıcı tanımı ve örnekler
- alomaliye.com — GİB duyurusu (07.10.2021): kurum geçici vergi beyannamesinde gerçek faydalanıcı sekmesi
- lexpera.com.tr — Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik, güncel metin, 3, 7, 17 ve 17/A maddeleri
- ms.hmb.gov.tr — Hazine ve Maliye Bakanlığı / MASAK: Gerçek Faydalanıcının Tanınması rehberi
Sorular
Yüzde 25 paya sahip ortak gerçek faydalanıcı mıdır?
İlk aşamaya göre hayır. Hem GİB Tebliği hem Tedbirler Yönetmeliği yüzde yirmi beşi aşan paya sahip gerçek kişilerden söz eder. Ancak yüzde 25’lik ortak başka yollarla kontrol sahibi ise gerçek faydalanıcı olabilir.
GİB bildirimi nereden yapılır?
İnternet Vergi Dairesi üzerinden elektronik ortamda. Kurumlar vergisi mükellefleri geçici vergi ve yıllık kurumlar vergisi beyannamelerinin ekinde bildirir; kâğıt bildirim kabul edilmez.
Pay devrinden sonra bildirim süresi nedir?
529 Sıra No.lu Tebliğ’in 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrası, değişikliğin gerçekleştiği tarihi takip eden bir ay içinde bildirilmesini ister.
Banka GİB bildirimimi görür mü?
Okuduğumuz metinler bankaya bu erişimi tanımaz. Banka gerçek faydalanıcıyı 17/A maddesi uyarınca kendisi tespit eder; GİB ise bankalardan gerçek faydalanıcı bilgisi talep edebilir.
Hiçbir ortak yüzde 25’i aşmıyorsa ne olur?
Bu durumda şirketi nihai olarak kontrol eden kişiler bildirilir. Bunlar da tespit edilemezse genel müdür gibi en üst düzey yönetim yetkisine sahip kişi gerçek faydalanıcı kabul edilir.