Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı: belge dosyası ve bankanın rolü

Türkiye’de yatırımcıya vatandaşlık, 5901 sayılı Kanunun 12 nci maddesi ve Uygulama Yönetmeliğinin 20 nci maddesi kapsamında istisnai bir yoldur. Bu rehber yürürlükteki yatırım yollarını ve tutarları, dövizin bir banka aracılığıyla Merkez Bankasına nasıl satılacağını, üç yıl taahhüdünün ve uygunluk belgesinin ne olduğunu ve dosyadaki kişisel belgeleri anlatır. Karar devlete aittir.

Hukuki dayanak ve kararı kim verir

5901 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, 6458 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca yatırımcı ikamet izni alan yabancının, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması şartıyla Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlık kazanabileceğini düzenler. Hangi yatırımların sayılacağını Yönetmeliğin 20 nci maddesi belirler.

Aynı hüküm yatırımcının yabancı eşini, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğunu da kapsar. Bağımlı olmayan ergin çocuklar bu ifadenin dışında kalır. Dosya tektir, ancak her aile ferdinin dosya içinde kendi kişisel belge takımı bulunur ve ayrı ayrı incelenir.

Şartları taşımak mutlak bir hak vermez; Kanunun 10 uncu maddesi bunu açıkça söyler, işlemleri İçişleri Bakanlığı yürütür ve talebi reddedebilir. Okuduğumuz metinlerde ne Kanun ne de 20 nci madde karar için bir süre öngörüyor; size söylenen her süre mevzuat değil, uygulama tecrübesidir.

Yürürlükteki yatırım yolları ve asgari tutarlar

Yönetmeliğin 20 nci maddesinin ikinci fıkrası yedi yol sayar. Tutarlar Amerikan Doları veya karşılığı döviz olarak aranır; Ocak 2022’den beri Türk Lirası karşılığı kabul edilmiyor. İstihdam ve sabit sermaye dışındaki bütün yollarda üç yıl elde tutma şartı vardır.

Kaynak: Yönetmelik, 20 nci madde, ikinci fıkra; değişiklik kararlarının kopyalarından okundu. Taşınmaz tutarı 5554 sayılı Kararla (Resmî Gazete 13.05.2022, sayı 31834) 250.000’den 400.000 dolara çıkarıldı ve 13.06.2022’de yürürlüğe girdi; 7938 sayılı Karar (12.12.2023, sayı 32397) kapsamı kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmazla sınırladı. Kontrol tarihi: 11.11.2026.

Bankanın rolü: döviz satışı, DAB ve fon kaynağı

20 nci maddenin onuncu fıkrasına göre taşınmaz, mevduat, Devlet borçlanma aracı, fon ve bireysel emeklilik yollarında döviz, işlem öncesinde Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya, bu bankaca da Merkez Bankasına satılır. Uygulama esaslarını TCMB ayrı bir uygulama talimatıyla belirler; yatırımın kendisi Türk Lirası ile yapılır.

Banka satışı döviz alım belgesine (DAB) bağlar. Taşınmaz yolunda TKGM Kılavuzu belgede şunların yer almasını zorunlu tutar:

• adına döviz bozdurulan kişinin adı ve soyadı;
• pasaport numarası veya yabancı kimlik numarası;
• taşınmaz numarası, yoksa ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgisi;
• alınan dövizin Amerikan Doları karşılığı;
• işlemin vatandaşlık kazanılması amacıyla yapıldığını belirten ifade.

Banka dövizi almadan önce 5549 sayılı Kanun kapsamındaki müşterini tanı kurallarını uygular: kimlik, paranın kaynağı ve transferin beyan edilen amaçla örtüşüp örtüşmediği. Gelen havalenin arkasındaki satış sözleşmesi, kâr dağıtım kararı veya hesap ekstresi istenebilir; fon kaynağı belgeleri rehberimiz bunları türlerine göre sıralar.

Taşınmaz: değerleme raporu, üç yıl şerhi ve tespit belgesi

Kılavuza göre TKGM üç tutara bakar ve her biri ayrı ayrı asgari tutarı karşılamalıdır: resmî senetteki satış bedeli, değerleme raporundaki piyasa değeri ve banka dekontlarındaki ödemeler. Değerleme raporu Web-Tapu (TADEBİS) sistemi üzerinden alınır; sistem dışında düzenlenen raporlar tutar tespitinde dikkate alınmaz.

Tescil sırasında alıcı taşınmazı üç yıl satmayacağını taahhüt eder ve tapu müdürlüğü bu taahhüdü sicilin beyanlar hanesine işler. Noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmesi de, asgari tutar peşin ödenmiş ve üç yıl devir ve terkin yapılmayacağı taahhüdü şerh edilmişse kabul edilir.

Tutarlar sağlanıyorsa yetkili bölge müdürlüğü Taşınmaz Yatırım Tespit Belgesini düzenler; vatandaşlık kararı ise ilgili makamın değerlendirmesine bağlıdır. Diğer yollarda tespiti başka kurumlar yapar:

• mevduat: BDDK;
• Devlet borçlanma araçları: Hazine ve Maliye Bakanlığı;
• fon katılma payı: Merkezi Kayıt Kuruluşundaki (MKK) blokajdan sonra SPK.

Kişisel belgeler ve dosyalar neden geri döner

Yönetmeliğin 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası her başvuru sahibi için düzenlenecek dosyayı sayar. Yurt dışında düzenlenen belgeler apostil veya konsolosluk onayı ve noter tasdikli Türkçe tercümeyle kabul edilir. Dosyanın çekirdeği şudur:

• form dilekçe ve makamın güncel listesindeki ölçülerde fotoğraf;
• pasaport veya uyrukluğu gösteren benzeri belge;
• medenî hal belgesi; duruma göre evlenme, boşanma veya eşin ölüm belgesi;
• doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği ile eş ve çocukların aile bağını kanıtlayan belge;
• hizmet bedelinin yatırıldığını gösteren makbuz.

Dosyalar çoğunlukla TKGM Kılavuzunun da saydığı şekli eksiklerle geri döner: üç yıl taahhüdü için açık yetki içermeyen vekâletname, DAB’a atıf yapmayan veya satıcıyla makul ilgisi görülmeyen dekont, eksik uyrukluk ve kimlik belgeleri. Pasaport, belgeler ve tercümeler arasında farklı yazılmış isimler de aynı sonucu doğurur.

Kanun yatırımcı ikamet iznini ön şart sayar; NVİ 2018’de izin ve vatandaşlık başvurularının özel ofislerde birlikte alınacağını duyurmuştur. Belge dosyanızın sizin adınıza hazırlanmasını ve kontrol edilmesini isterseniz bize yazın.

Kaynaklar

• alomaliye.com — Yönetmeliğin 20 nci maddesini değiştiren 5554 sayılı Kararın kopyası (Resmî Gazete 13.05.2022, sayı 31834); mevzuat.gov.tr otomatik erişimi engellediği için 5901 sayılı Kanun ile 5072 ve 7938 sayılı Kararlar da aynı siteden okundu
• invest.gov.tr — Yatırım ve Finans Ofisi, “Acquiring Property and Citizenship”: yollar, tutarlar ve tespit eden kurumlar
• lexpera.com.tr — TKGM’nin Yönetmelik Hakkında Kılavuzunun kopyası (01.02.2024’ten itibaren geçerli): değerleme raporu, DAB, üç yıl taahhüdü, tespit belgesi; tkgm.gov.tr okunamadı
• spk.gov.tr — Sermaye Piyasası Kurulu: fon katılma payında uygunluk belgesi usulü, TCMB’nin döviz satışına ilişkin uygulama talimatına atıf

Sorular