İhracat bedeli bankaya geldiğinde: istenen belgeler, İBKB ve geliş anında olanlar
İhracat bedeli Türkiye’deki bankanıza ulaştığında hesaba alacak kaydı işin yalnızca bir kısmıdır. Banka tutarı ihracat bedeli olarak kabul eder, bir gümrük beyannamesine bağlar ve İBKB veya DAB düzenler. Bu rehber o anı adım adım izler; dayanak, 11 Kasım 2026 tarihinde tcmb.gov.tr üzerinde okunan Merkez Bankası İhracat Genelgesi ile 2018-32/48 sayılı Tebliğdir.
Para geldiğinde banka ne ister
Gelen havale kendiliğinden ihracat bedeli sayılmaz. Bankanın tutarı belirli bir sevkiyatın bedeli olarak kabul etmesi gerekir; bunu sizin yazılı beyanınıza ve belgelere dayanarak yapar. İhracat Genelgesinin 25 inci maddesine göre ihracat hesabının kapatılması için gümrük beyannamesi örneği veya bilgileri, ilgili İBKB’ler, satış faturası ile indirim ve mahsup belgelerinin aracı bankaya ibrazı zorunludur.
- Gümrük beyannamesinin (GB) numarası ve tarihi; 22 nci hane bedeli, 28 inci hane bankayı ve ödeme şeklini gösterir.
- Ticari fatura; banka isterse satış sözleşmesi veya proforma fatura.
- Ödemenin hangi beyannameye ait olduğunu belirten yazılı beyan.
- Göndereni, tutarı ve açıklama metnini gösteren ödeme mesajı.
Genelge havalede fatura numarası yazılmasını şart koşmaz: 11 inci maddeye göre yurt dışından gelen döviz, bir referansla ilişkilendirilmiş olsun olmasın, ihracatçının beyan ettiği beyannamenin bedeli olarak kabul edilebilir. Yine de açık bir açıklama metni, bankanın 5549 sayılı Kanun kapsamında yaptığı kendi kontrollerini kısaltır ve ek soru ihtimalini azaltır.
Bedel gümrük beyannamesine nasıl bağlanır: İBKB ve DAB
Süre fiili ihraç tarihinde başlar; Genelge bu tarihi ihracat beyannamesinin kapanma tarihi olarak tanımlar. Bu tarihten itibaren 22 nci hanede kayıtlı bedelin yurda getirilmesi ve 180 gün içinde İBKB düzenlenmesi gerekir (Tebliğ, 3 üncü madde; Genelge, 4 üncü ve 8 inci maddeler). Aracı banka, 28 inci hanede yazılı banka veya beyannameyi ibraz ederek anlaştığınız bankadır.
İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB) tutarı, bedelin hesabınıza geçtiği tarihi ve ilgili beyannameyi gösterir. Bakanlığın izleme sistemi uygulamaya alınana kadar banka bunun yerine Döviz Alım Belgesi (DAB) düzenleyebilir; ancak her işlem için ikisinden yalnızca biri düzenlenir (30 uncu madde). Belgenin tarihini ve tutarını kendi kayıtlarınıza da işleyin.
- Birden fazla beyanname için tek İBKB düzenlenebilir (8 inci madde).
- Bedel İBKB düzenlenmeden başka hesaba aktarılırsa kabul için ilk bankanın SWIFT mesajını içeren yazılı beyanı gerekir.
- Aynı tutar için ikinci bir belge düzenlenmez.
Zorunlu satış oranı ve uygulanan kur
Bedelin bir kısmının satılması zorunludur. İhracat Genelgesinin Geçici 4 üncü maddesi, Merkez Bankasının internet sitesinde 11 Kasım 2026 tarihinde okuduğumuz metne göre, İBKB’ye veya DAB’a bağlanan ihracat bedellerinin en az yüzde 35’inin belgeyi düzenleyen bankaya satılmasını 31 Ocak 2027 tarihine kadar (bu tarih dahil) öngörür. Arkasındaki kalıcı kural olan Ek Madde 3 ise en az yüzde 25 der.
Banka bu tutarı aynı gün Merkez Bankasına satar ve tam karşılığını size Türk lirası olarak öder. Uygulama Talimatı kuru, dövizin Türk lirasına çevrildiği gün Merkez Bankasının saat 11.00’de ilan ettiği döviz alış kuru olarak tanımlar. Satış ABD doları, euro veya İngiliz sterlini üzerinden yapılır; diğer para birimlerini banka önce bunlardan birine çevirir.
Oran 2022’den bu yana birkaç kez değişti; geçici madde en son Bakanlığın 30 Temmuz 2026 tarihli yazısıyla uzatıldı. Belgenin düzenlendiği gün hangi oranın geçerli olduğunu bankanızdan teyit edin ve döviz ihtiyacınızı elinizde kalacak kısma göre planlayın; lira karşılığı aynı gün hesabınıza geçer.
Peşin döviz, üçüncü kişi ödemesi, eksik ve fazla ödeme
Sevkiyattan önce gelen para peşin bedel olarak kabul edilir: ihracatın 24 ay içinde yapılması zorunludur (Tebliğ, 4 üncü madde) ve bu süre içinde İBKB düzenlenebilir. Karşılığında ihracat yapılmayan veya tamamı tek seferde iade edilmeyen peşin döviz prefinansman hükümlerine tabi olur; iade yalnızca transferi gerçekleştiren kişiye yapılabilir.
| Durum | Metinlerin söylediği |
|---|---|
| Ödeyen alıcı değil | Beyan ettiğiniz beyannamenin bedeli olarak kabul edilebilir (Genelge, 11 inci madde); banka kendi kontrollerini yine yapar |
| Beyan edilenden az | Belgelenen indirimler veya fiyat düşüşüne ilişkin fatura farkı açıklar (15 ve 21 inci maddeler) |
| Beyan edilenden fazla | Fiyat artışına ilişkin fatura ile fark kabul edilebilir (15 inci madde) |
| Farklı para birimi | Mümkündür (Tebliğ, 3 üncü madde) |
Açıklanamayan küçük noksanlıklar, beyanname başına belirlenen sınırlar içinde terkin edilerek kapatılabilir (Tebliğ, 10 uncu madde; Genelge, 28 inci madde). Okuduğumuz iki metinde alt sınır farklı göründüğü için, hesabı kapanmış saymadan önce bankanıza hangi sınırı uyguladığını sorun. Banka kendi yetkisindeki terkini vergi dairesine bildirmeksizin doğrudan yapar.
Hesaba geçişi ne geciktirir ve önceden ne hazırlanır
Bu aşamadaki gecikme çoğunlukla havalenin kendisinden kaynaklanmaz. Uygulamada banka şu nedenlerle bekler: ödemeyi bir beyannameyle eşleştiremez, gönderenin adı beyannamedeki alıcıdan farklıdır, tutar faturayla aynı değildir veya para 28 inci hanede yazılı bankadan başka bir bankaya gelmiştir. Her biri ek belge ve yazılı açıklama gerektirir.
- Fatura kesilmeden önce ödeyenin adını, para birimini ve açıklama metnini alıcıyla kararlaştırın.
- Sözleşmeyi ve faturayı ilk ödemeden önce bankaya verin.
- Beyanname numaralarını ve kapanma tarihlerini 180. günle birlikte tek listede tutun.
- Üçüncü kişi ödemelerini ve indirimleri bankaya belgeleriyle yazılı bildirin.
- Parayı başka hesaba aktarmadan önce İBKB isteyin.
Açık ihracat hesaplarını bankanızla her ay gözden geçirin; 180. günden sonra olanlar ihracat bedeli rehberimizde anlatılmıştır. Böylece süre dolmadan önce eksik belgeyi veya geciken ödemeyi fark edersiniz. Bu sürecin şirketiniz adına yürütülmesini isterseniz bize yazın; dosyayı ilk ödemeden itibaren biz üstleniriz.
Kaynaklar
- tcmb.gov.tr — Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası: İhracat Genelgesi, md. 3–6, 8, 11, 15, 21, 23–25, 28, 30, Ek Madde 3 ve Geçici Madde 4 (11 Kasım 2026 tarihinde okunan metin)
- ms.hmb.gov.tr — 32 sayılı Karara İlişkin Tebliğ (2018-32/48), md. 3, 4, 7, 8 ve 10 (Hazine ve Maliye Bakanlığı kopyası, Mart 2023 tarihli derleme)
- tcmb.gov.tr — İhracat Genelgesi kapsamında Merkez Bankasına yapılacak döviz satışına dair Uygulama Talimatı (1 Ekim 2026 tarihli metin)
- mevzuat.gov.tr — Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar ve 5549 sayılı Kanun (site otomatik okuyucuları engelliyor; Tebliğ ve Genelge üzerinden atıf yapılmıştır)
Sorular
Havalede fatura numarası yazması zorunlu mu?
İhracat Genelgesi bunu şart koşmaz: 11 inci maddeye göre yurt dışından gelen döviz, referans olsun olmasın, ihracatçının beyan ettiği beyannamenin bedeli olarak kabul edilebilir. Açık bir açıklama metni yine de bankanın kontrollerini kısaltır.
İBKB ne zaman düzenlenir?
Banka tutarı beyanınıza ve belgelerinize dayanarak ihracat bedeli olarak kabul ettiğinde. Fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde düzenlenmesi gerekir ve bedelin hesaba geçiş tarihini gösterir.
Gelen bedelin ne kadarı satılmak zorunda?
11 Kasım 2026 tarihinde okunan İhracat Genelgesinin Geçici 4 üncü maddesine göre İBKB veya DAB’a bağlanan bedelin en az yüzde 35’i, 31 Ocak 2027 (dahil) tarihine kadar. Oran daha önce değişti; bankanızdan teyit edin.
Alıcıdan başka biri ödeyebilir mi?
Genelgenin 11 inci maddesi, beyannamedeki alıcı dışındaki bir kişinin yurt dışından gönderdiği havalenin kabul edilmesine izin verir. Banka yine kendi kontrollerini yapar ve ödeyen hakkında belge isteyebilir.
Para sevkiyattan önce gelirse ne olur?
Peşin bedel olarak kabul edilir. İhracatın 24 ay içinde yapılması gerekir; karşılığında ihracat yapılmayan veya tamamı tek seferde iade edilmeyen peşin döviz prefinansman hükümlerine tabi olur.