Türk bankası için proforma fatura: zorunlu bilgiler, uyumsuzluklar ve ithalatla bağlantı
Yurt dışı tedarikçiye peşin ödemede proforma fatura, para çıkmadan önce bankanın gördüğü çoğu zaman tek ticari belgedir. Bu rehber doğrudan proformayı ele alır: ne olduğunu ve ne olmadığını, bankanın satır satır beklediği bilgileri, sözleşme ve sonraki ticari faturayla nasıl uyumlu olması gerektiğini, transferlerin neden bekletildiğini veya iade edildiğini ve proforma numarasının ödemeyi gümrüğe kadar nasıl taşıdığını.
Proforma mı ticari fatura mı: her biri neyi gösterir
213 sayılı Vergi Usul Kanununun (VUK) 229 uncu maddesi faturayı, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere satıcının müşteriye verdiği ticari vesika olarak tanımlar; 231 inci madde Türkiye’de faturanın teslimden itibaren yedi gün içinde düzenlenmesini ister. Proforma ise daha önce gelir: satış veya sevkiyattan önce düzenlenen fiyatlı teklif ya da sipariş teyididir.
Banka bu yüzden ikisine farklı bakar. 2020/1 sayılı İthalat Genelgesinin 2 nci maddesinde sayılan peşin ödemede transferin dayanağı proformadır. Mal geldikten sonraki ödemede bu yeri ticari fatura ve gümrük beyannamesi alır. Genelge proforma için bir şekil öngörmez; ayrıntıları her banka kendi listesinde belirler.
| Proforma | Ticari fatura | |
|---|---|---|
| Düzenlenme | satış ve sevkiyattan önce | satış veya teslimden sonra |
| Bankadaki rolü | peşin transferin dayanağı | ithalat sonrası ödemenin dayanağı |
| Tutar | anlaşılan fiyat, değişebilir | kesin borç tutarı |
Bankanın proformada beklediği bilgiler
Okuduğumuz mevzuatta proforma alanlarını sayan bir düzenleme yoktur; aşağıdaki liste transfer talimatının ve bankanın uyum incelemesinin ihtiyaçlarına dayanır. Türk faturasının asgari içeriğini belirleyen VUK 230 uncu madde iyi bir modeldir: tarih ve sıra numarası, satıcı ve müşteri bilgileri, malın cinsi, miktarı, fiyatı ve tutarı.
- proforma numarası ve tarihi;
- satıcı ve alıcı: sicildeki tam unvanları ve adresleri;
- alıcı banka, IBAN veya hesap numarası, SWIFT/BIC kodu ve ülke;
- mal tanımı, GTİP veya HS kodu, miktar, birim fiyat, toplam tutar ve para birimi;
- yer adıyla birlikte Incoterms 2020 kuralı ve ödeme koşulları;
- geçerlilik süresi ve satıcının imzası veya kaşesi.
Şubeye önceden ıslak imzalı ve kaşeli asıl mı istediğini, yoksa net bir tarama veya PDF kabul edip etmediğini sorun. Milletlerarası Ticaret Odasının yayımladığı Incoterms 2020 on bir kural içerir; yalnızca FCA değil, kuralı yer adıyla birlikte yazın, örneğin FCA Bologna.
Sözleşme, proforma ve nihai faturanın uyumu
Banka belgeleri yan yana okur. Satış sözleşmesi varsa proforma onun taraflarını, malını, fiyatını, para birimini, teslim kuralını ve ödeme koşullarını tekrar etmelidir; sözleşme yoksa imzalı proforma çoğu zaman sipariş yerine geçer. Sonradan gelen ticari fatura proforma numarasına atıf yapmalıdır; böylece peşin ödeme ile sevkiyat görünür tek bir zincir oluşturur.
- satıcı unvanı proforma, sözleşme ve banka hesabında farklı;
- alıcı olarak ithalatçı değil, grup şirketi veya ortak yazılmış;
- para birimi veya tutar ek protokol olmadan değişmiş;
- faturadaki mal veya GTİP proformadakinden farklı;
- Incoterms kuralı değişmiş, bu da fiyat esasını değiştirir.
Bir şey gerçekten değişirse tedarikçiden yeni numara veya tarihli revize proforma isteyin ve iki nüshayı da saklayın. Farkı, örneğin kısmi sevkiyatı veya fiyat revizyonunu açıklayan kısa bir yazılı not, nihai fatura geldiğinde bankanın ve gümrük müşavirinin soru sormasını önler ve dosyayı tek seferde kapatır.
Transferler neden bekletilir veya iade edilir
Transfer talimatı, bankanızdan ve bir veya daha fazla muhabir bankadan geçen bir mesaja dönüşür. MASAK Tedbirler Yönetmeliğinin 7 Ekim 2026’da değişen 24 üncü maddesine göre 30.000 TL ve üzerindeki transferde gönderenin adı veya unvanı, hesap numarası ya da işlem referansı ve ek bir tanımlayıcı bilgi ile alıcının adı ve hesap numarası ya da referansı mesajda yer alır.
Bekletmelerin çoğu ödeyen şirketten çok proformadaki bilgilere dayanır. Her banka ve her muhabir kendi risk politikasını ve taramasını uygular, bu nedenle sorular vakadan vakaya değişir; hiçbiri suçlama değildir ve her biri telefonla değil, yazılı olarak ve belgeyle cevaplanır. Proformanın baştan eksiksiz olması soruların çoğunu önler.
- proformadaki alıcı unvanı hesap sahibinin adından farklı;
- alıcı banka veya ülke, muhabirin hizmet vermediği bir yer;
- “yedek parça” veya “ekipman” gibi belirsiz mal tanımı;
- nihai kullanım, güzergâh veya taraflar hakkında tarama soruları;
- tutar veya para birimi proformadan farklı.
Peşin ödeme sonraki ithalata nasıl bağlanır
32 sayılı Kararın 9 uncu maddesi ithalata ilişkin yurt dışı transferlerin bankalarca yapılmasını öngörür; İthalat Genelgesinin 1 inci maddesi de her ödemeyi ithalatçı ile ihracatçı arasındaki sözleşmeye bağlar. Bir bankanın yayımladığı kılavuzda (ING, “Peşin İthalat Transferi”) fatura veya proforma numarası ve tarihi peşin talimata girilir ve e-Gümrük Belge ID’de yer alır.
Genelgenin 3 üncü maddesinin 6 ncı fıkrasına göre banka, talep halinde firmaya ödeme bilgilerini içeren bir yazı veya bu Belge ID’yi verir. Mal geldiğinde peşin ödeme gümrükte böyle görünür hale gelir. Genelge peşin ödeme ile ithalat arasında bir süre koymaz ve 3 üncü maddenin 8 inci fıkrasında KKDF hükümlerini saklı tutar.
- Talimatta ve açıklamada tek bir proforma numarası kullanın.
- Bankadan Belge ID’yi veya ödeme yazısını isteyin.
- Ticari faturayla birlikte gümrük müşavirinize iletin.
Kaynaklar
- ms.hmb.gov.tr — Hazine ve Maliye Bakanlığı: 2020/1 sayılı İthalat Genelgesi, md. 1, 2, 3(5), 3(6), 3(8) (ödeme şekilleri, peşin ödeme, Belge ID, KKDF)
- alomaliye.com — 213 sayılı Vergi Usul Kanunu md. 229–231: faturanın tanımı ve asgari bilgileri (gib.gov.tr otomatik erişime kapalı olduğundan bu kopya kullanıldı)
- alomaliye.com — MASAK Tedbirler Yönetmeliği md. 24’te 7 Ekim 2026 tarihli değişiklik (Resmî Gazete 33393): elektronik transfer mesajındaki bilgiler
- ing.com.tr — ING Türkiye Dış Ticaret Menüsü Kılavuzu: “Peşin İthalat Transferi” alanları, proforma numarası ve e-Gümrük Belge ID
Sorular
Peşin ödeme için bankaya proforma fatura yeterli mi?
Peşin ödemede dayanak belge genellikle proformadır; varsa sözleşme de eklenir. Her banka kendi listesini belirler, bu yüzden şubeye başka hangi belgeleri istediğini sorun.
Proformada imza ve kaşe gerekir mi?
Okuduğumuz mevzuat proforma için bir şekil öngörmez. Banka imzalı veya kaşeli nüsha isteyebilir; belgeyi tedarikçiden istemeden önce şubeyle teyit edin.
Nihai fatura proformadan farklıysa ne olur?
Tedarikçiden revize proforma veya yazılı açıklama isteyin, iki nüshayı saklayın ve bankayı ve gümrük müşavirinizi bilgilendirin. Peşin ödenen tutar ile faturalanan tutar mutabık kılınabilmelidir.
Banka neden GTİP kodunu soruyor?
Mal tanımı ve tarife kodu, bankaya ve muhabirlere neyin ödendiğini gösterir. Belirsiz mal tanımı soruların en sık nedenlerinden biridir.
Peşin ödemeden sonra malı ithal etmek için bir süre var mı?
2020/1 sayılı İthalat Genelgesi peşin ödeme ile ithalat arasında bir süre öngörmez. Gümrük ve KKDF uygulaması gümrük müşavirinizin konusudur.